Toàn văn bài giảng của Đức Cha Giuse trong Thánh lễ giỗ Đấng Đáng Kính - Đức Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận

TOÀN VĂN BÀI GIẢNG

Kính thưa cộng đoàn phụng vụ,

Hôm nay chúng ta cử hành Thánh lễ Giỗ lần thứ 24 của Đức Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận. Dưới ánh sáng các bài đọc lời Chúa hôm nay, chúng ta thấy cuộc đời của Đức Hồng y là một chứng nhân hy vọng.

Ngày 25 tháng 3 năm 2026 vừa rồi, tại Dinh Tông tòa Laterano ở Roma, đã tổ chức một cuộc hội thảo với sự tham dự rất đông các bậc vị vọng, quý vị có vị thế tại Roma để dự tham dự cuộc hội thảo này. Điều đó cho chúng ta thấy Đức Hồng y là một chứng nhân của hy vọng, đó là chủ đề của cuộc hội thảo. Và các bài đọc lời Chúa hôm nay dường như cho chúng ta thấy một khía cạnh của đời sống của ngài là một chứng nhân của hy vọng.

Bài đọc thứ nhất trích Sách Khôn ngoan cho chúng ta thấy rằng một chứng nhân của niềm hy vọng của người Kitô giáo, một chứng nhân phải qua sự tôi luyện.

Và chúng ta thấy trích Sách Khôn ngoan cho chúng ta thấy người công chính phải được tôi luyện như là vàng thử trong lửa, như là chiếu sáng, như là ánh trăng chiếu qua đám mây mù. Niềm hy vọng đó luôn đem lại cho người ta một
niềm vui, ánh sáng rực rỡ.

Và niềm hy vọng ở đâu mà có? Như thế nào? Đức Giáo hoàng Lêô XIII đã gửi một sứ điệp cho cuộc hội thảo đó, ngài khẳng định rằng: Đức Đáng Kính Hồng y Phanxicô Xaviê là một mục tử quảng đại, và gương sáng của ngài luôn hợp thời.

Một mục tử quảng đại, gương sáng của ngài luôn hợp thời. Và đồng thời, Đức Giáo hoàng còn nói thêm: qua tấm gương của Đức Hồng y, cho thấy niềm hy vọng Kitô giáo được sinh ra từ cuộc gặp gỡ với Đức Kitô, và hình thành qua một cuộc đời dấn thân cho Thiên Chúa và tha nhân. Như vậy, niềm hy vọng đó đã được phát sinh từ cuộc gặp gỡ với Đức Kitô.

Gặp gỡ với Đức Kitô như thế nào? Bài đọc thứ hai, thư của Thánh Phaolô tông đồ gửi cho Timôthê, cho chúng ta thấy các khía cạnh của cuộc gặp gỡ với Đức Kitô là phải đồng hình, đồng dạng với Ngài. Chứ không phải là gặp gỡ theo cái nghĩa là chỉ đối diện như chúng ta, mà là một cách nói để bước đi trên con đường giống như Chúa Giêsu Kitô. Đó là cách gặp gỡ mà người ta có thể thấy được qua cách sống của ngài. Và khi gặp gỡ với Đức Kitô như vậy, niềm hy
vọng mới sinh sôi, nảy nở.

Chúng ta có thể gặp những người này, những người kia đôi khi mang lại sự thất vọng. Đôi khi chúng ta gặp xong thấy chán chường, nhưng mà chưa có thể nói, nếu niềm hy vọng thực sự trong người này, người kia chưa có những giá trị mà chúng ta gọi là hy vọng Kitô giáo, phải là gặp gỡ Đức Kitô thì mới thực sự phát sinh niềm hy vọng Kitô giáo. Còn gặp bất cứ một nhân vật nào, dường như nó chưa đạt tới đúng cái nghĩa của nó về niềm hy vọng nơi Đức Kitô. Và Thánh Phaolô cũng chỉ cho chúng ta một trong những cách thế để trở nên những gì giống Chúa Giêsu Kitô đã làm, chúng ta bước đi như thế là phát sinh ra niềm hy vọng nơi cuộc đời của chúng ta. Niềm hy vọng phát sinh từ cuộc gặp gỡ với Đức Kitô.

Và điểm thứ hai mà Đức Giáo hoàng nhắn gửi, đó là: niềm hy vọng này hình thành qua một đời sống hiến dâng cho Thiên Chúa và tha nhân. Một cuộc gặp gỡ phát sinh hy vọng nhưng mà được hình thành và lớn lên từng ngày qua việc
thực thi, qua việc dấn thân, qua việc phục vụ. Và đó là bài Tin Mừng, qua bản văn chúng ta vừa nghe của Thánh Matthêu, đó là Hiến chương Nước Trời.

Hình thành một niềm hy vọng qua những khuôn mặt sống, thể hiện qua Bát Phúc đó. Dường như cuộc đời của Đức Hồng y cũng đã trải qua những cảnh đời như thế, cảnh sống cuộc đời nghèo khó, có những sự nhịn nhường cho người này, cho người kia. Ngay cả tôi biết được điều đó khi mà những người này gặp gỡ ngài, những người kia gặp gỡ ngài thì ngài trao tặng những cái này, cái kia, ngài không để lại cho mình nhiều đâu.

Và nhiều người nói với tôi là Đức Hồng y khi mà chăm sóc Giáo phận Nha Trang, ngài cùng chăm sóc đoàn chiên không, mà còn để lại cho Giáo phận những khối tài sản ngày kia, và ngài cho thức ăn. Hồi đó khi nói ngài có tiền là  ngài chỉ đi mua vàng thôi, ngài nói thời cuộc thay đổi từ trưa xuống bất thường cho nên ngài cứ sắm vàng thôi. Và anh chị em đừng nghĩ có vàng là cái xấu phải không ạ? Và theo tôi được biết thì đôi khi ngài cũng để lại, và với thời cuộc bắt bớ, ngài đã phân phối những tài sản đó để cho những nơi này, những cơ sở này tiếp tục sống. Và đó cũng là cái điều mà ngài bị bắt bớ, một cách nào đó bị nghi ngờ. Những người ngài đã chắp tay xin, có rất nhiều tiền đó, nhưng mà cứ tiền các cái kia, để làm sao, để có được những mối quan hệ đó, nhưng thực tế không có việc đó, ngài đã giúp cho rất nhiều cộng đoàn này, cộng đoàn kia, cơ sở này, cơ sở khác. Nhất là những tu hội ngài lập ra vào những năm đó, ngài phân bố để có thể phát triển.

Ngài nghèo khó, ngài đã phải rên xiết khóc than, bị bắt bớ với 13 năm tù, trong đó có 9 năm biệt giam. Ngài cũng đã được Thiên Chúa nhìn thấy, an ủi. Và những điều khác nữa trong bản văn Tin Mừng khi soi chiếu từng điểm một,
chúng ta cũng thấy toát lên cuộc đời của Đức Hồng y là như thế. Và như thế, chúng ta thấy ngài xứng đáng là chứng nhân của niềm hy vọng, bởi vì trong giảng dạy, ngài coi đó là một học thuyết của cuộc đời, để ngài hun đúc nên đời sống đức tin một cách vững chắc. Và cũng từ trong những ngày tháng ở trại giam đó, ngài đã làm cho niềm hy vọng được lan tỏa tới cả những người, có thể nói là cai ngục, cũng được lan tỏa cái niềm hy vọng. Và ngài đã viết một tác
phẩm để đời, đó là Đường Hy Vọng, dịch ra rất nhiều thứ tiếng trên thế giới. Như vậy ngài ở trong tù không phải là nơi giam hãm, mà có thể giam hãm thân xác, nhưng không đánh mất niềm hy vọng, nơi đó ngài tiếp tục truyền giáo và
sống cái niềm hy vọng của mình. Đó là một học thuyết đặc biệt trên thế giới mà các nhà tù chưa làm được, ngài đã làm được điều đó, biến nơi đó để học và truyền giảng những sứ điệp Tin Mừng, tin vui và hy vọng.

Chúng ta cũng thấy được nơi sự lan tỏa của Đức Hồng y qua cuộc sống của ngài rất là đặc biệt. Khi trong dịp viếng ad limina vừa rồi của Giám mục đoàn Việt Nam, vào thứ..., tôi nhớ ngày 21 tháng 4 năm 2026, khi đến thăm Bộ Phong thánh, là bây giờ là Phát triển Toàn diện, Bộ Toàn diện. Ở đó khi gặp các vị chức việc ở đó đều nói về Đức Hồng y như là một gương sáng đáng noi theo. Thậm chí ngài còn treo ở đó cái bàn ngài làm việc vẫn còn đó, các vị coi Đức Hồng y, đây là cái bàn mà ngài còn làm việc, ngài rất trân trọng những gì mà Đức Hồng y để lại.

Sự lan tỏa của ngài vẫn tiếp tục từ ngày đó cho đến ngày hôm nay, khi cũng vào buổi chiều hôm đó, chúng tôi, Giám mục đoàn Việt Nam dâng lễ tại nhà thờ hiệu tòa của ngài, Santa Maria della Scala, ở đó ngày hôm đó rất nhiều người đã quy tụ lại, đông đảo người Việt Nam và nhiều phái đoàn khác đã tham dự thánh lễ hôm đó. Một thánh lễ tuyệt vời khi nói về Đức Hồng y, và sau thánh lễ chúng tôi ra viếng mộ ngài. Hồi đó chôn ở chỗ khác, sau này mới dời về trong nhà thờ đó, rất nhiều người đến viếng thăm ngôi mộ ngài, rất đặc biệt. Khi tôi đi được, trở
nên nổi tiếng vì đó nơi ngài gắn bó.

Và khi nói đến Đức Hồng y tôi cũng nhớ lại một dịp đó, vào ngày 24 tháng 4, cũng trong dịp ad limina, chỉ vài ngày sau khi viếng mộ Đức Hồng y thì Giám mục đoàn Việt Nam lại có dịp yết kiến Đức Giáo hoàng Phanxicô. Trong phòng tiếp khách của ngài, hôm đó các Đức Giám mục ngài ở Phi Châu về rất là mệt, nhưng các Giám mục nói thôi chúng con chỉ gặp Đức Thánh Cha rồi lấy phép lành để Đức Thánh Cha nghỉ ngơi. Nhưng Đức Thánh Cha ngài rất thích tiếp chuyện, thích hội đồng giám mục Việt Nam, Đến thăm tôi không mệt đâu, các cha ở đây muốn trao đổi, nói chuyện tôi sẵn sàng. Thế thì bắt đầu những câu chuyện nối dài hơn, và trong câu chuyện đó thì ngài, Đức Giáo hoàng, hỏi: Thế án phong thánh của Đức Hồng y Phanxicô, án phong thánh đến đâu rồi? Thì tôi mới giơ tay tôi xin hỏi: Thưa Đức Thánh Cha, con là người kế tục sứ vụ của Đức Hồng y Phanxicô, con muốn xin hỏi Đức Thánh Cha có lưu ý về tiến trình phong thánh của Đức Hồng y không? Và như thế nào, thưa Đức Thánh Cha?

Thì ngài nhớ lại và ngài rất ấn tượng với Đức Hồng y. Ngài kể lại sự việc đó, ngài đã nghe thấy ngài rất ấn tượng và ngài nói, cái việc đó thì tôi giao lại cho các Thánh Bộ lo tới và tôi có sẵn sàng đón nhận những chứng từ mới, và tôi lắng nghe từ Bộ Phong thánh. Và tôi hy vọng những thời gian tới sẽ có tiến triển tốt đẹp hơn. Và ngài không hứa hẹn là sẽ như thế nào hết, nhưng đó là cách nói thì ngài thấu đáo cái tiến trình đó, nó thẩm quyền mà được giao cho, đó là Bộ
Phong thánh. Và bộ đứng ra chịu trách nhiệm, đó là Bộ Cáo thỉnh, ngày nay gọi là Bộ Phát triển Con người Toàn diện, sẽ đảm nhận cái tiến trình điều tra. Và có nhiều vấn đề khác nữa chúng ta cần phải lưu ý, tuy nhiên đó là một cách mà chúng ta thấy Toà thánh, Đức Thánh Cha, cũng dành những nhận thấy gương sáng của Đức Hồng y. Cho nên ngài đã gởi những sứ điệp đến cái hội thảo, ngài nói Đức Hồng y là một mục tử quảng đại và gương sáng của ngài luôn hợp thời.

Và hôm nay trong ngày lễ giỗ của ngài, nhắc lại đôi điều qua các bài đọc lời Chúa, chúng ta càng nhìn thêm cuộc đời của ngài, đúng là một mục tử quảng đại về nhiều phương diện, ngài đã chăm sóc giáo phận, toàn thời gian, ngài lo lắng từ A tới Z, từ vật chất đến tinh thần và rất nhiều mặt khác nữa. Ngài một con người hết sức tài năng và sử dụng tài năng đó để dấn thân, phục vụ Chúa và tha nhân. Cho nên chúng ta cầu nguyện cho ngài để ngài bước đi trên con đường hy vọng mà Đức Hồng y đã từng trải qua và nêu gương cho chúng ta, nhắc lại chúng ta, những người con, cháu của ngài, và ngài là vị mục tử đặc biệt của giáo phận Nha Trang của chúng ta. Và chúng ta cũng cầu nguyện cho tiến trình phong thánh, một tiến trình tốt đẹp, để một ngày nào đó chúng ta được vinh dự là Giáo phận Nha Trang, một Đức Hồng y chính là vị chứng nhân cách đặc biệt của Chúa và chúng ta, cũng được đón nhận ơn phúc qua sự cầu thay nguyện giúp của ngài trên ngai tòa thiên thánh. Một lần nữa chúng ta cùng tạ ơn Chúa, đã cho chúng ta một gương sáng Đức Hồng y, và như vậy để chúng ta càng cảm nhận thêm niềm hy vọng của chúng ta đó chính là phát sinh từ cuộc gặp gỡ Đức Kitô và đời sống của chúng ta, hình thành cái niềm hy vọng đó cũng giống
như Đức Hồng y, đó là dấn thân hết mình phục vụ Chúa và tha nhân.