Các Thánh lễ Giáng sinh

Thứ năm - 25/12/2025 04:49 250

CÁC THÁNH LỄ GIÁNG SINH

Hầu hết các nhà thờ Công giáo giáo đều có thánh lễ đêm Giáng sinh vào tối 24.12. Đó là thánh lễ mà mọi người tham dự trước khi về nhà để mừng tiệc Giáng sinh với gia đình và bạn bè.

Tuy nhiên, với Giáo hội Công giáo Rôma, đó chỉ mới là thánh lễ khởi đầu. Nghi thức phụng vụ không chỉ có Thánh lễ đêm Giáng sinh, mà còn có Thánh lễ rạng đông và Thánh lễ ban ngày, mỗi Thánh lễ đều có các bài đọc Lời Chúa và lời nguyện khác nhau.

Các Thánh lễ Giáng sinh cũng có một quá trình phát triển lịch sử thú vị. Thánh Giáo hoàng Grêgôriô Cả trong một bài giảng lễ Giáng sinh đã đề cập việc các linh mục cử hành ba Thánh lễ vào ngày Chúa Giáng sinh, phong tục đó vẫn còn được duy trì cho đến ngày nay. Thánh lễ Giáng sinh đầu tiên được cử hành vào ban ngày, nguyên thủy là tại Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, do Đức Giáo hoàng chủ sự, lúc 9 giờ sáng ngày 25.12. Vào thế kỷ V, một bản sao của hang đá nơi Chúa Kitô sinh ra đã được dựng lên bên dưới Vương cung thánh đường Đức Bà Cả; tại đây, Đức Giáo hoàng bắt đầu cử hành Thánh lễ đêm trong nhà nguyện nhỏ này như một cách để đánh dấu thời gian và địa điểm Chúa Kitô giáng sinh diễn ra ở Bêlem. Thánh lễ Giáng sinh ban ngày bắt đầu được cử hành vào thế kỷ VI. Lúc đó, các Kitô hữu phương Đông kỷ niệm ngày giáng sinh của Chúa Kitô vào ngày 6 tháng 1, chứ không phải ngày 25 tháng 12.

Trong Sách lễ Rôma hiện nay cả ba Thánh lễ Giáng sinh truyền thống này (lễ đêm, lễ rạng đông lúc bình minh, và lễ ban ngày cử hành vào ban ngày) vẫn tiếp tục được cử hành, và có thêm Thánh lễ Vọng Giáng sinh. Mặc dù các có các bài đọc Kinh thánh riêng biệt cho từng Thánh lễ, nhưng các bài đọc có thể tùy nghi thay đổi từ thánh lễ này sang thánh lễ khác. Những yếu tố phụng vụ khác trong ba thánh lễ này bao gồm việc quỳ gối khi nhắc đến Ngôi Lời Nhập Thể trong lúc đọc Kinh Tin Kính, và tùy chọn hát lời công bố “Chúa Giêsu Kitô ra đời” được lấy từ Sách các Vị Tử đạo Rôma (Roman Martyrology).

Tại sao lại có bốn thánh lễ Giáng sinh như vậy? Một Thánh lễ Giáng sinh chẳng phải là đủ sao?

Về mặt lịch sử, truyền thống cử hành bốn Thánh lễ khác nhau này (Lễ vọng, lễ đêm, lễ rạng đông và ban ngày) ít là đã có từ thế kỷ VI (mặc dù Thánh lễ Vọng Giáng sinh xuất hiện muộn hơn). Một trong những lý do cử hành bốn Thánh lễ Giáng sinh riêng biệt là để nhấn mạnh các phần khác nhau của câu chuyện Chúa Giáng sinh.

Lễ vọng

Trong những năm gần đây, người Công giáo đã quen với việc cử hành lễ Vọng Giáng sinh, thường bắt đầu sớm nhất vào khoảng 4 giờ chiều ngày 24 tháng 12. Thánh lễ này tập trung nhiều hơn vào việc mong chờ lễ Giáng sinh và ở một số nhà thờ, thậm chí cả tượng Chúa Hài đồng cũng không được đặt nơi máng cỏ cho đến Thánh lễ đêm.

Thuật ngữ “lễ vọng” bắt nguồn từ tiếng Latinh vigilia, có nghĩa là “đêm canh thức”, thường là từ lúc mặt trời lặn đến lúc mặt trời mọc. Trong Giáo hội Kitô giáo, đó là một nghi lễ tôn giáo được tổ chức vào đêm trước ngày lễ chính. Tập tục này có từ thời Kitô giáo sơ khai, khi các tín hữu thức dậy giữa đêm để cầu nguyện.

Vào thế kỷ III và IV, việc tổ chức thánh lễ vọng chuẩn bị cho ngày lễ chính thức rất phổ biến. Thánh lễ Vọng Giáng sinh bắt đầu vào đêm trước ngày lễ và kết thúc vào sáng hôm sau. Trong những thánh lễ vọng này, các tín hữu tập trung vào buổi tối tại một địa điểm được chỉ định hoặc trong nhà thờ nơi diễn ra lễ kỷ niệm. Thánh lễ vọng bao gồm cầu nguyện, đọc Kinh thánh, Thánh vịnh và bài giảng, tiếp theo là phụng vụ Thánh Thể. Thánh lễ vọng là để “chuẩn bị” cho một lễ kỷ niệm long trọng và hiệu quả hơn.

Thánh lễ Vọng Giáng sinh được cử hành vào chiều ngày 24 tháng 12, và thường bị lẫn lộn với Thánh lễ đêm Giáng sinh. Trong Thánh lễ Vọng Giáng sinh, các tín hữu “mừng trước” lễ Giáng sinh sẽ cử hành vào nửa đêm.

Trong Thánh lễ Vọng, chúng ta đang bước ra khỏi Mùa Vọng để bước vào Mùa Giáng sinh, nhưng chúng ta vẫn đang trong thời gian chờ đợi và chuẩn bị. Trong thánh lễ Vọng này, chúng ta nghe lại các bài đọc Chúa nhật cuối cùng của Mùa Vọng, tập trung vào việc loan báo Chúa đến, và một lần nữa, bài Tin mừng chuẩn bị chúng ta cho ngày lễ trọng đại.

Lời nguyện nhập lễ (Collect) tập trung vào niềm vui được trải nghiệm khi Chúa Giêsu giáng sinh:

Lạy Chúa, hằng năm Chúa khơi dậy trong lòng chúng con niềm hoan hỷ trông chờ ơn cứu độ. Giờ đây, chúng con đang vui vẻ đón mừng con Một Chúa đến cứu chuộc chúng con, thì ngày sau, khi thấy Người đến xét xử, xin cho chúng con khỏi run sợ hãi hùng. Người là Thiên Chúa hằng sống và hiển trị cùng Chúa, trong sự hiệp nhất của với Chúa Thánh Thần đến muôn đời.

Lễ đêm

Theo nhiều truyền thống, Chúa Giêsu sinh ra lúc nửa đêm, vì vậy Thánh lễ đầu tiên được cử hành trong nhiều thế kỷ là vào nửa đêm. Thánh lễ đêm đôi khi được gọi là “Thánh lễ Thiên thần” (Angel’s Mass), gợi nhớ đến lời loan báo của các thiên thần cho các mục đồng, rằng Chúa Giêsu Kitô đã giáng sinh.

Lời nguyện nhập lễ của lễ đêm Giáng sinh nhấn mạnh sự tương phản giữa bóng tối của đêm và ánh sáng của Chúa Kitô:

Lạy Chúa, Chúa đã sai Con Một Chúa là nguồn ánh sáng thật đến soi chiếu trần gian làm cho đêm cực thánh này bừng lên rực rỡ. Xin cho chúng con ngày nay ở dưới thế được mầu nhiệm Giáng Sinh soi dẫn, mai sau cũng được cùng Con Một Chúa hưởng vinh phúc trên trời. Người là Thiên Chúa hằng sống và hiển trị cùng Chúa, trong sự hiệp nhất của với Chúa Thánh Thần đến muôn đời.

Lễ rạng đông

Theo trình thuật Chúa giáng sinh, sau khi nghe các thiên thần loan báo, các mục đồng vội vã đi tìm Đấng Mêsia vừa hạ sinh. Thánh lễ rạng đông được cử hành vào lúc bình minh và các bài đọc nhấn mạnh vai trò của các mục đồng trong việc loan báo Tin mừng Chúa Kitô đã giáng sinh.
Lời cầu nguyện nhập lễ tập trung vào ánh sáng đã đến trái đất khi mặt trời mọc lúc bình minh:

Lạy Thiên Chúa toàn năng hằng hữu, ánh sáng mới của Ngôi Lời nhập thể đã tràn ngập chúng con, và chiếu giãi niềm tin vào tận tâm hồn. Giờ đây, xin Chúa cũng làm cho ánh sáng ấy rực lên trong mọi sinh hoạt của chúng con. Người là Thiên Chúa hằng sống và hiển trị cùng Chúa, trong sự hiệp nhất của với Chúa Thánh Thần đến muôn đời.

Lễ ban ngày

Lễ ban ngày vì được cử hành vào ban ngày, hân hoan chào đón Chúa Giêsu giáng sinh và mời gọi tất cả mọi người cùng thờ phượng Vua trên các Vua, nên cũng được gọi là “thánh lễ dành cho vị Vua” (King’s Mass), hướng về sự hiện diện của Ba Vua vào Lễ Hiển Linh.

Lời cầu nguyện nhập lễ tập trung vào mầu nhiệm sâu sắc xủa việc Nhập Thể:

Lạy Chúa, Chúa đã sáng tạo con người cách kỳ diệu, lại còn phục hồi phẩm giá con người cách kỳ diệu hơn nữa; xin ban cho chúng con được chia sẻ chức vị làm con Chúa với Ðức Kitô là Ðấng đã chia sẻ kiếp người với chúng con. Người là Thiên Chúa hằng sống và hiển trị cùng Chúa, trong sự hiệp nhất của với Chúa Thánh Thần đến muôn đời.

Lm. GB Ngô Đình Tiến tổng hợp