HỘI NHẬP VĂN HÓA TRONG PHỤNG VỤ CÔNG GIÁO: TRƯNG BÀY LỤC BÌNH TRÊN CUNG THÁNH TẠI VIỆT NAM

HỘI NHẬP VĂN HÓA TRONG PHỤNG VỤ CÔNG GIÁO:
TRƯNG BÀY LỤC BÌNH TRÊN CUNG THÁNH TẠI VIỆT NAM
Lm. Vincent Nguyễn Cao Minh
 

Dẫn nhập
Hội nhập văn hóa là khái niệm phổ biến trong lĩnh vực truyền giáo từ nửa cuối thế kỷ 20, được hiểu là việc đưa Tin Mừng vào các nền văn hóa khác nhau, diễn tả đức tin Kitô giáo sao cho phù hợp với đặc trưng văn hóa từng dân tộc, nhằm giúp muôn dân nhận biết mầu nhiệm Đức Kitô (x. Rm 16, 26).
Ngay từ trước Công đồng Vatican II, Giáo hội đã nhận thức hội nhập văn hóa là một yếu tố cần thiết, đồng thời mang tính phong phú cho Giáo hội. Hội nhập văn hóa được xem như một sứ mệnh[1]: vừa giúp Tin Mừng đâm rễ sâu trong các nền văn hóa, vừa tiếp nhận những giá trị tốt đẹp của các nền văn hóa vào đời sống Kitô giáo. Qua nhiều thế kỷ, Giáo hội đã khai thác tài nguyên văn hóa để giải thích, phổ biến và diễn tả sứ điệp Kitô giáo, đồng thời vẫn duy trì tính toàn cầu và không bị ràng buộc bởi bất kỳ tập tục địa phương nào[2].
Sau Công đồng Vatican II, Giáo hội nhấn mạnh vai trò của hội nhập văn hóa trong phụng vụ, nhằm xây dựng các hình thức thờ phượng phù hợp với văn hóa địa phương. Hiến chế về Phụng vụ thánh Sacrosanctum Concilium khẳng định rằng phụng vụ có những yếu tố cố định do Thiên Chúa thiết lập[3], nhưng cũng có những phần cần thích nghi theo dòng thời gian để đáp ứng bản chất sâu xa của phụng vụ, giúp cộng đoàn dễ hiểu và tích cực tham dự[4].
Trong phạm vi bài viết này, tác giả chỉ muốn tập trung vào hội nhập văn hóa trong phụng vụ: Trưng bày lục bình trên cung thánh trong các nhà thờ công giáo tại Việt Nam. Giờ đây, chúng ta cùng đi vào nội dung chi tiết.
1. Hội nhập văn hóa và phụng vụ
Hội nhập văn hóa trong phụng vụ có hai ý nghĩa cơ bản:
Tôn trọng và thích nghi văn hóa địa phương: Các yếu tố văn hóa có thể được sử dụng để làm phong phú nghi thức phụng vụ, giúp cộng đoàn cảm nhận sự gần gũi và tính thẩm mỹ trong cử hành[5].
Duy trì trung thành với thần học kitô giáo: Bất kỳ yếu tố văn hóa nào đưa vào phụng vụ đều phải qui hướng mọi sự về Đức Kitô, không làm thay đổi bản chất hay ý nghĩa thần học của cử hành[6].
Sự đa dạng văn hóa trong phụng vụ vừa là nguồn phong phú, vừa có nguy cơ gây căng thẳng, hiểu lầm hoặc thậm chí ly giáo nếu không kiểm soát. Do đó, hội nhập văn hóa đòi hỏi hối cải nội tâm, sẵn sàng từ bỏ những thói quen không phù hợp với đức tin.
2. Lục bình trong văn hóa Việt và vấn đề phụng vụ
2.1. Ý nghĩa cung thánh trong phụng vụ
Theo Quy chế tổng quát Sách lễ Roma (SLRM) số 295, cung thánh là nơi đặt bàn thờ để cử hành hành vi hiến tế của bí tích Thánh thể , là nơi đặt giảng đài để công bố lời Chúa, và là nơi linh mục, phó tế và các thừa tác viên khác thi hành phận vụ. Đây là không gian thánh thiêng, tập trung biểu thị mầu nhiệm vượt qua của Đức Kitô.
2.2. Lục bình trong văn hóa Việt
Trong văn hóa Việt Nam, lục bình thường là cặp bình gốm, sứ hoặc gỗ, đặt nơi trang trọng như đình, chùa hoặc bàn thờ gia tiên. Lục bình biểu trưng cho phúc-lộc-thọ, sự sung túc và bình an[7].
2.3. Lục bình trên cung thánh: những vấn đề phát sinh
Một số nhà thờ tại Việt Nam trưng bày lục bình trên cung thánh, dẫn đến các vấn đề:
Không thuộc vật dụng phụng vụ: Việc trang trí bàn thờ phải có chừng mực[8] và qui hướng về bàn thờ; trong khi đó lục bình không thuộc danh mục vật dụng phụng vụ như bàn thờ, giảng đài, thánh giá, nến hay hoa.
Nguy cơ hiểu lầm: Do lục bình gắn với phong thủy có thể khiến cộng đoàn hiểu sai rằng phụng vụ Công giáo liên quan đến cầu tài lộc. Điều này hoàn toàn trái ngược với thần học Kitô giáo.
Làm loãng trọng tâm phụng vụ: Các dấu chỉ hữu hình trong phụng vụ[9] phải minh bạch để cộng đoàn tập trung vào Lời Chúa và Thánh Thể; lục bình không phục vụ phụng vụ có thể gây phân tâm.
3. Hướng tiếp cận mục vụ
Để dung hòa giữa văn hóa và trung thành phụng vụ, cần lưu ý:
Tôn trọng tính thánh thiêng của cung thánh: Chỉ các vật dụng phụng vụ được đặt trên cung thánh[10]; các yếu tố văn hóa khác nên đặt ngoài cung thánh.
Chọn vị trí thích hợp: Lục bình có thể đặt ở tiền đường, hai bên cửa hoặc hành lang, giữ được giá trị văn hóa mà không làm loãng cung thánh.
Sáng tạo phụng vụ: Bình hoa phụng vụ có thể gợi nhớ hình dạng lục bình nhưng rõ ràng phục vụ cho cắm hoa bàn thờ, nhấn mạnh mục đích phụng vụ, không mang ý nghĩa phong thủy.
4. Quan điểm của Giáo hội và Hướng dẫn của Hội đồng Giám mục Việt Nam (HĐGMVN)
Trên trang chính thức của HĐGMVN đã có những tài liệu chuyên đề trực tiếp bàn đến vấn đề hội nhập văn hoá trong phụng vụ. Bài “Vấn đề hội nhập văn hóa”[11] trình bày các nguyên tắc, thách đố và phương cách mà Hội thánh tại Việt Nam đang thực hiện. Bài “Văn hóa trong phụng vụ”[12] của Đức Tổng Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên khẳng định: phụng vụ vừa là “cử hành mầu nhiệm cứu độ”, vừa là nơi Giáo hội thể hiện sự phong phú của văn hoá dân tộc, nhưng phải luôn trung thành với bản chất phụng vụ.
Từ đó, cần nêu rõ một số định hướng:
Tôn trọng tính tế nhị: Hội nhập văn hoá trong phụng vụ là cần thiết nhưng không được làm tổn hại bản chất phụng vụ và đức tin Kitô giáo[13].
Trân trọng vẻ đẹp văn hoá: Các yếu tố văn hoá dân tộc có thể được tiếp nhận để làm phong phú phụng vụ[14], giúp cử hành trở nên sống động và gần gũi với cộng đoàn.
Dung hoà chứ không đồng hoá: Hội nhập là cuộc gặp gỡ và bổ sung lẫn nhau giữa Tin mừng và văn hoá[15], đón nhận điều tốt đẹp và loại bỏ những lệch lạc.
Áp dụng vào trường hợp lục bình: Dựa trên các nguyên tắc trên, không nên đặt lục bình mang ý nghĩa phong thuỷ hay tài lộc trên cung thánh. Nếu muốn duy trì nét văn hoá, lục bình có thể đặt ở tiền đường, hai bên lối vào, hoặc thiết kế thành bình hoa phụng vụ tinh giản, phục vụ trực tiếp việc trang trí thánh lễ. Mọi thay đổi trên cung thánh cần tham khảo ý kiến của những người hữu trách và có chuyên môn để đảm bảo trung thành với quy chế phụng vụ cũng như gìn giữ và phát huy những yếu tố hội nhập văn hóa đưa Tin mừng vào văn hóa dân tộc Việt Nam.

 

Kết luận
Hội nhập văn hóa là yếu tố quan trọng để phụng vụ trở nên sống động, gần gũi và phong phú. Tuy nhiên, nguyên tắc cơ bản là mọi yếu tố trong phụng vụ phải qui hướng về Đức Kitô và mầu nhiệm Thánh Thể. Lục bình là biểu tượng văn hóa Việt phong phú, nhưng khi đưa vào cung thánh, cần thận trọng để tránh làm sai lệch thần học và phụng vụ. Hội nhập văn hóa thành công khi giữ cân bằng giữa bản sắc văn hóa và trung thành với tinh thần phụng vụ, nhằm tôn vinh trọn vẹn mầu nhiệm Đức Kitô.
Chắc hẳn, nhiều tín hữu có thể vẫn chưa hiểu một cách rõ ràng về hội nhập văn hoá trong phụng vụ. Bởi lẽ, trong việc thực hành về hội nhập văn hoá của Giáo hội, nơi đâu đó vẫn có những hình thức hội nhập còn mang tính nhập nhằng, chưa đem lại hiệu quả cho đời sống đức tin của người tín hữu. Thậm chí, có những hình thức hội nhập chỉ mang lại kết quả là sự tranh cãi, gây nên nhiều suy nghĩ tiêu cực giữa cộng đoàn Dân Chúa. Do đó, cần phải có cái nhìn thấu đáo cũng như tìm hiểu những văn kiện hoặc chỉ dẫn của Giáo hội về hội nhập văn hoá trong phụng vụ; nhờ đó, khi áp dụng hội nhập văn hóa vào phụng vụ, cộng đoàn phụng vụ dễ dàng tham dự tích cực hơn, đồng thời giúp nuôi dưỡng đức tin của Dân Chúa.

*****

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Huấn quyền
Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích. Huấn thị thứ IV Phụng vụ Rôma và hội nhập văn hóa. 21/01/1994.
Công đồng Vatican II. Hiến chế về Phụng Vụ Thánh (Sacrosanctum Concilium). Uỷ ban Giáo lý Đức tin trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam chuyển ngữ. Hà Nội: NXB Tôn giáo, 2012.
Công đồng Vatican II. Hiến chế Mục vụ về Giáo hội (Gaudium et Spes). Uỷ ban Giáo lý Đức tin trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam chuyển ngữ. Hà Nội: NXB Tôn giáo, 2012.
Gioan Phaolô II. Thông điệp Sứ vụ Đấng Cứu Độ (Redemptoris Missio), 7/12/1990.
Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma. Uỷ ban Phụng tự trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam chuyển ngữ. Hà Nội: NXB Tôn giáo, 2009.
Uỷ ban Giáo lý Đức tin trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam. Tiểu ban từ vựng. Từ Điển Công giáo - 500 mục từ. Hà Nội: NXB Tôn giáo, 2011.

2. Websites

Giuse Nguyễn. “Vấn đề hội nhập văn hóa.” Truy cập 29/09/2025. https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/van-de-hoi-nhap-van-hoa-41545
Nguyễn Hạnh, Chiếc “Lục Bình” trên không gian cung thánh, trong Chuyên đề Văn hóa Tín ngưỡng Việt Nam. https://www.youtube.com/watch?v=DkNoVPqngDY
Nguyễn Ngọc Sơn. “Hội nhập văn hóa trong Tông huấn Giáo hội tại Á Châu.” Truy cập 29/09/2025. https://www.tonggiaophanhanoi.org/hoi-nhap-van-hoa-trong-tong-huan-giao-hoi-tai-a-chau/
Vũ Văn Thiên. “Văn hóa trong phụng vụ.” Truy cập ngày 29/09/2025. https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/van-hoa-trong-phung-vu-26174

 

---

[1] Uỷ ban Giáo lý Đức tin trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam - Tiểu ban từ vựng, Từ Điển Công giáo - 500 mục từ (Hà Nội: NXB Tôn giáo, 2011), 168.

[2] Công đồng Vatican II, Hiến chế Mục vụ về Giáo hội (Gaudium et Spes), Uỷ ban Giáo lý Đức tin trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam chuyển ngữ (Hà Nội: NXB Tôn giáo, 2012), số 58.

[3] x. Công đồng Vatican II, Hiến chế về Phụng Vụ Thánh (Sacrosanctum Concilium), Uỷ ban Giáo lý Đức tin trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam chuyển ngữ (Hà Nội: NXB Tôn giáo, 2012), số 21.

[4] x. Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, Ủy ban Phụng tự trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam chuyển ngữ (Hà Nội: NXB Tôn giáo, 2002), số 288, 295& 305.

[5] SC 37.

[6] SC 2.

[7] x. Nguyễn Hạnh, Chiếc “Lục Bình” trên không gian cung thánh, trong Chuyên đề Văn hóa Tín ngưỡng Việt Nam. https://www.youtube.com/watch?v=DkNoVPqngDY.

[8] SLRM 305.

[9] SLRM 288.

[10] x. SLRM 295-310.

[11]x. Giuse Nguyễn, “Vấn đề hội nhập văn hóa”, truy cập 29/09/2025. https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/van-de-hoi-nhap-van-hoa-41545.

[12]x. Vũ Văn Thiên, “Văn hóa trong phụng vụ”, truy cập ngày 29/09/2025. https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/van-hoa-trong-phung-vu-26174.

[13] SC 37.

[14] x. SC 37-40.

[15] Gioan Phaolô II, Thông điệp Sứ vụ Đấng Cứu Độ (Redemptoris Missio), 7/12/1990, số 52.