Đại hội Thế giới SIGNIS 2026: Truyền thông phục vụ hòa bình

Đại hội Thế giới SIGNIS 2026: Truyền thông phục vụ hòa bình

Tác giả: Nữ tu Angella Rwezaula, Nữ tu Ernestina Patrick Lasway, Nữ tu Michelle Njeri, Sr. Francine-Marie Cooper - Kigali, Rwanda

Xuân Đại biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Là người môn đệ trước khi trở thành người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội, trao tiếng nói cho những người không có tiếng nói, đối diện với những thách đố về nhân học do trí tuệ nhân tạo đặt ra, bảo vệ trẻ em trong môi trường kỹ thuật số, cũng như cổ võ hòa bình và chăm sóc công trình tạo dựng: đây là những chủ đề nổi bật của các phiên họp toàn thể và các phiên chuyên đề đầu tiên tại Đại hội Thế giới SIGNIS đang diễn ra ở Kigali, Rwanda.

Trong ngày đầu tiên của Đại hội Thế giới SIGNIS, chiều 4 tháng 8 đã diễn ra một loạt phiên chuyên đề bàn về những thách đố nổi bật mà truyền thông Công giáo đang phải đối diện hiện nay. Các diễn giả chia sẻ về tinh thần hiệp hành, việc chăm sóc công trình tạo dựng, bảo vệ trẻ em trong không gian kỹ thuật số, báo chí vì hòa bình, cũng như những cơ hội và thách đố do trí tuệ nhân tạo mang lại. Tất cả đều nhấn mạnh trách nhiệm của những người làm truyền thông trong việc cổ võ phẩm giá con người và công ích.

Là người môn đệ trước khi trở thành người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội và thách đố của trí tuệ nhân tạo

Trong phiên họp toàn thể đầu tiên của Đại hội, Đức Tổng Giám mục Fortunatus Nwachukwu nhận định rằng đây là lần đầu tiên châu Phi đăng cai Đại hội Thế giới SIGNIS, điều này cho thấy sự trưởng thành của Hội Thánh tại châu Phi và sự cần thiết để tiếng nói của Hội Thánh tại lục địa này được lắng nghe trên bình diện toàn cầu. Ngài nói thêm rằng Hội Thánh tại châu Phi không còn nên bị đối xử "như một em bé nằm trong nôi."

Đức Tổng Giám mục nhấn mạnh: "Những người làm truyền thông Công giáo phải đặt căn tính là người môn đệ lên trên việc chạy theo các chỉ số trên mạng, sự nổi tiếng hay tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội."

Ngài cũng cho biết sự hài hòa văn hóa không có nghĩa là san phẳng sự đa dạng của các nền văn hóa thành một nền văn hóa đồng nhất do thuật toán tạo nên, nhưng là biết trân trọng những khác biệt mà Thiên Chúa đã ban.

Trích dẫn Châm ngôn 31,8, ngài nhắc nhở các tham dự viên rằng các nhà báo Công giáo mang sứ mạng ngôn sứ là trao tiếng nói cho những người bị gạt ra bên lề, những người túng thiếu và các nạn nhân bị lạm dụng, những người thường bị các thuật toán thương mại bỏ qua.

Tiến sĩ Nataša Govekar, Giám đốc Thần học - Mục vụ của Bộ Truyền thông, đã trình bày về Sứ điệp của Đức Thánh Cha nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 60 và Thông điệp Magnifica Humanitas. Bà đề cập đến tác động của trí tuệ nhân tạo và nhấn mạnh rằng: "Thách đố cốt lõi của trí tuệ nhân tạo không phải là vấn đề công nghệ, mà là vấn đề nhân học." Bà cảnh báo rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Models) ngày càng định hình ngôn ngữ và cách diễn đạt tự nhiên của con người, khiến con người có nguy cơ trở nên thụ động trong tư duy. Đồng thời, bà khuyến khích các tham dự viên dành những khoảng thời gian "ăn chay" khỏi màn hình, nhấn mạnh rằng việc đào luyện con người đích thực đòi hỏi thời gian, nỗ lực và những cuộc gặp gỡ trong đời thực.

Bà cũng kêu gọi xây dựng các nền tảng kỹ thuật số như những không gian công cộng nuôi dưỡng lòng tin, thay vì thúc đẩy sự cô lập và việc lướt nội dung tiêu cực không ngừng (doomscrolling) vì lợi nhuận. Bà nói: "Khi hiệu quả trở thành tiêu chuẩn tối hậu của giá trị, con người dễ bị cám dỗ nhìn nhận chính mình như một dự án cần được tối ưu, thay vì như một con người được mời gọi bước vào các mối tương quan và hiệp thông." Bà nói thêm: "Không một hệ thống tính toán nào, dù tinh vi đến đâu, có thể tạo nên một trái tim biết trao hiến hay một lương tâm biết phân định điều thiện và điều ác."

Truyền thông hiệp hành và chăm sóc công trình tạo dựng

Phiên chuyên đề đầu tiên tập trung vào chủ đề "Hiệp hành: Một mô hình cho sự chung sống hòa bình và phát triển xã hội."

Chia sẻ về truyền thông hiệp hành, Sr. Marie-Kolbe Zamora, OSF, cho biết truyền thông hiệp hành không chỉ đơn thuần là truyền tải những nội dung hoàn hảo, nhưng đòi hỏi chính người làm truyền thông phải sống tinh thần hiệp hành. Sơ nói: "Người làm truyền thông hiệp hành là những người đã đích thân cảm nghiệm ơn cứu chuộc trong Đức Kitô, đang sống ơn cứu chuộc ấy mỗi ngày và xây dựng hoạt động truyền thông của mình trong cuộc đối thoại trực tiếp với Thiên Chúa, thay vì chỉ dựa vào những chiến lược truyền thông."

Về truyền thông môi trường và việc chăm sóc công trình tạo dựng, Sr. Juunza C. Mwangani, Quản lý Dự án Emerging Farmers Initiative tại Zambia, giới thiệu nông nghiệp như một phương thế diễn tả sự hoán cải sinh thái. Sơ chia sẻ: "Chúng tôi biến chất thải thành những nguồn tài nguyên hữu ích và phát triển mô hình nông nghiệp tổng hợp có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Mạng lưới của chúng tôi cũng đồng hành và hỗ trợ giới trẻ cũng như phụ nữ. Tôi tin rằng phụ nữ cần được tạo điều kiện và được trao quyền để kể câu chuyện của chính mình."

Tomas Insua, Chủ tịch Trung tâm Laudato Si' ở Assisi, nhấn mạnh rằng Ngày Thế giới Cầu nguyện cho việc Chăm sóc Công trình Tạo dựng và Mùa Thụ tạo cần trở thành những cơ hội quan trọng để những người làm truyền thông Công giáo thúc đẩy đối thoại về môi trường. Ông nói thêm rằng sứ điệp hằng năm của Đức Thánh Cha nhân Ngày Thế giới Cầu nguyện cho việc Chăm sóc Công trình Tạo dựng cần được phổ biến rộng rãi hơn, đồng thời nêu Giáo hội tại Philippines như một điển hình trong việc đưa Ngày Thụ tạo vào các chương trình mục vụ.

Đề cập đến chủ đề Hy vọng của Năm Thánh, Leticia Florencio, Quản lý Truyền thông khu vực Mỹ Latinh của Phong trào Laudato Si', cho rằng "hy vọng phải được thể hiện bằng hành động" thông qua việc truyền đạt thông tin với lòng can đảm, tinh thần trách nhiệm và ý thức chịu trách nhiệm. Bà nói thêm: "Truyền thông sáng tạo nhìn nhận con người là những chủ thể của sự chuyển đổi xã hội, và việc chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta chính là sống Tin Mừng."

Các diễn giả tại phiên chuyên đề về Truyền thông Môi trường và Chăm sóc Công trình Tạo dựng (từ trái sang phải): Leticia Florêncio, cô Ashley Kitisya và nữ tu Juunza C. Mwangani.

Bảo vệ trẻ em và cổ võ hòa bình

Một phiên chuyên đề khác, với sự tham gia của nữ tu Patience Shinondo, RSC, Sr. Babitha Abraham Valiaparambil, FMM, Giáo sư Jean-Paul Niyigena và Cha Lawrence Adu-Gyamfi, đã nhấn mạnh sự cấp thiết của việc bảo vệ trẻ em và người trẻ trên không gian mạng. Các diễn giả lưu ý rằng tình trạng bóc lột và dụ dỗ trẻ em trên mạng thường là bước khởi đầu dẫn đến nạn buôn bán người.

Các diễn giả kêu gọi nâng cao năng lực số, thiết kế công nghệ an toàn cho trẻ em và tăng cường trách nhiệm giải trình của các công ty công nghệ, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm chung của gia đình, các nhà giáo dục, chính quyền và các cộng đồng đức tin. Các diễn giả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển tư duy phản biện và bảo đảm rằng các công nghệ kỹ thuật số phải phục vụ phẩm giá con người, thay vì làm suy giảm phẩm giá ấy.

Trong phiên chuyên đề với chủ đề "Truyền thông kỹ thuật số vì công bằng, bình đẳng giới và trao quyền", John Makokha thuộc CORAT Africa cảnh báo rằng: tống tiền tình dục trên không gian mạng (digital sextortion) đã trở thành một trong những hình thức bạo lực tình dục được thực hiện thông qua công nghệ gia tăng nhanh nhất, ảnh hưởng đến trẻ em và người trẻ trên toàn thế giới. Ông cho biết, mặc dù các công nghệ kỹ thuật số mang lại những cơ hội chưa từng có cho giáo dục, truyền thông và sự tham gia vào đời sống xã hội, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ trẻ em trở thành nạn nhân của các hình thức bóc lột được thực hiện qua không gian mạng. Vì thế, ông nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng các quy định và hướng dẫn nhằm bảo vệ trẻ em hiệu quả hơn trên không gian mạng.

Các diễn giả tại phiên chuyên đề về Truyền thông Kỹ thuật số vì Công bằng, Bình đẳng giới và Trao quyền: Nữ tu Uwamariya Immaculee, Cha Fabrizio Colombo, Tiến sĩ John Makokha, nữ tu Annmarie Sanders và Cha Chijioke Azuawusiefe.

Phát biểu trong phiên chuyên đề "Báo chí vì hòa bình như một mô hình phát triển bền vững cho truyền thông Công giáo tại châu Phi", Tiến sĩ Josephat Mohanzi nhắc lại di sản của Tanzania như một "ốc đảo hòa bình" và tầm nhìn của Mwalimu Julius Kambarage Nyerere về việc thắp lên một ngọn đuốc trên đỉnh Kilimanjaro để lan tỏa niềm hy vọng khắp châu Phi. Ông cho rằng truyền thông Công giáo cần chủ động xây dựng, nuôi dưỡng và củng cố hòa bình, thay vì chỉ đưa tin về các cuộc xung đột. Đồng thời, ông nhấn mạnh rằng báo chí vì hòa bình cần có đủ nguồn lực để trao tiếng nói cho các cộng đồng và phản ánh những giải pháp tích cực.

Lấy phẩm giá con người làm trung tâm

Các cuộc thảo luận trong suốt ngày làm việc đều nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ phẩm giá con người trong bối cảnh phát triển công nghệ. Trẻ em, với tư cách là nhóm dễ bị tổn thương nhất, cần được quan tâm và bảo vệ đặc biệt. Đồng thời, những người làm truyền thông Công giáo được mời gọi cổ võ niềm hy vọng, hòa bình, việc chăm sóc công trình tạo dựng và sự phát triển toàn diện của con người. Các phiên làm việc khép lại bằng phần trao đổi với các tham dự viên, tiếp nối tinh thần đối thoại vốn là nét đặc trưng của Đại hội Thế giới SIGNIS, diễn ra tại Kigali đến hết ngày 8/8/2026.

Các diễn giả tại phiên chuyên đề về Bảo vệ Trẻ em và Người trẻ trên Không gian mạng: Nữ tu Patience Shinondo, Giáo sư Jean-Paul Niyigena, nữ tu Babitha Abraham Valiaparambil và Cha Lawrence Adu-Gyamfi.