Sứ điệp của ĐTC Lêô XIV nhân Ngày Thế giới Người nghèo lần thứ X

SỨ ĐIỆP CỦA ĐỨC THÁNH CHA LÊÔ XIV
NGÀY THẾ GIỚI NGƯỜI NGHÈO LẦN THỨ X
Chúa Nhật thứ 33 Mùa Thường Niên
15 tháng 11 2026
Chúa là nơi ẩn náu của người nghèo (x. Tv 14,6)
 

1. Chúa là nơi ẩn náu của người nghèo (x. Tv 14,6). Những lời của Thánh vịnh gia gợi lên hành trình mà chúng ta được mời gọi thực hiện hướng tới Ngày Thế giới Người nghèo lần thứ X. Một lần nữa, cần trở về với Lời Chúa để nhận ra tầm quan trọng của người nghèo trong đời sống của Giáo hội. Câu Thánh vịnh này trở thành tiêu chuẩn để đánh giá đời sống Kitô hữu, bởi vì câu này mặc khải dung mạo Thiên Chúa và nhận diện thân phận nghèo khó của con người. Thật vậy, trong một thời điểm lịch sử bi thảm như biến cố Đền thờ Giêrusalem bị phá hủy, dân Chúa cảm thấy mình bị tước mất sự hiện diện của Thiên Chúa và phải trải qua cảnh khốn cùng về vật chất cũng như luân lý chưa từng có.

Qua mọi thế hệ, Lời này vẫn luôn mang tính thời sự sâu sắc. Ngay từ đầu, Thánh vịnh đã cho thấy nghịch lý mà con người thường rơi vào, kể cả trong thời đại chúng ta hôm nay. Trước hết là nhận định này: “Kẻ ngu si tự nhủ: ‘Làm chi có Chúa Trời’. Chúng đã ra hư đốn, làm những điều ghê tởm, chẳng có một ai làm điều thiện” (Tv 14,1). Lời ấy nêu bật sự tương phản giữa những người sống khôn ngoan và những người sống như thể không có gì cao cả hơn họ. Đáng tiếc thay, ngay trong thời đại chúng ta, bất công xã hội vẫn lan rộng, phát sinh từ sự tham nhũng ngạo mạn, vừa đáng lên án vừa mang tính phân biệt đối xử. Việc đánh mất ý thức về chiều kích siêu việt trong đời sống hằng ngày không còn đơn thuần là sự phủ nhận về mặt lý thuyết sự hiện hữu của Thiên Chúa; đúng hơn, nó được biểu lộ qua việc không còn quan tâm đến lòng nhân lành và lòng thương xót của Người trong việc xây dựng công lý cá nhân và xã hội.

Những người đầu tiên phải gánh chịu hậu quả chính là người nghèo; không phải ngẫu nhiên mà tại nhiều xã hội, số người nghèo ngày càng gia tăng. Khi Thiên Chúa bị loại khỏi đời sống, con người không còn đứng bên nhau trong sự tôn trọng lẫn nhau, nhưng lại đặt mình lên trên người khác bằng sự thống trị và áp bức. Từ đó xuất hiện một thứ logic đầy xúc phạm, dựa trên sự lấn át và loại trừ, khiến con người bị đẩy ra bên lề và bị hạ nhục. Trong hoàn cảnh ấy không chỉ có những cá nhân, mà cả những dân tộc. Những lời của Thánh vịnh vẫn vang lên đầy chân thực: “Chúng sống trên xương máu đồng bào ta” (Tv 14,4).

2. Tiếng kêu đòi công lý của người nghèo ngày nay đang bị dập tắt bằng nhiều phương thức khác nhau, ngày càng tinh vi hơn, đến mức mọi nỗ lực của họ nhằm làm cho những đòi hỏi chính đáng của mình được lắng nghe đều trở nên câm lặng. Môi trường kỹ thuật số làm gia tăng những định kiến đối với họ và củng cố bức màn vô cảm bao quanh các vấn đề của họ. Người nghèo chỉ còn biết kêu lên cùng Thiên Chúa (x. Tv 34,7) và dâng lên Người lời than thở của mình, với niềm xác tín rằng họ sẽ được lắng nghe, vì Thiên Chúa luôn trung tín và giàu lòng thương xót. Những ai bị áp bức, bị hạ nhục và không được bảo vệ vẫn tiếp tục lớn lên trong niềm xác tín rằng họ phải hoàn toàn phó thác cho Thiên Chúa với lòng tín thác và niềm hy vọng. Chính trong sự tín thác trọn vẹn ấy, ý thức về phẩm giá của mình lại được hồi sinh; họ nhận ra những người chị em và anh em cùng chia sẻ những ước mơ của mình, và niềm hy vọng âm thầm trở thành hiện thực. Ẩn náu nơi Thiên Chúa đồng nghĩa với việc tìm được sự chở che đích thực và vững bền, điều mà những người quyền thế không thể bảo đảm và đôi khi còn cố tình từ chối.

Tuy nhiên, người nghèo hiểu điều cốt yếu hơn bất cứ ai khác, bởi họ sống bằng chính những điều cốt yếu ấy. Là người giống Đức Kitô hơn hết, họ nhận biết Thiên Chúa là nơi ẩn náu của mình ngay cả khi hoàn cảnh dường như phủ nhận điều đó, và họ tràn đầy hy vọng vào công lý của Người, một công lý không chậm trễ trong việc tỏ hiện. Trong đêm tối của sự bị bỏ rơi và cô đơn, người nghèo “được ở trong nơi trú ẩn của Đấng Tối Cao” (x. Tv 91,1). Những ai đang ưu phiền, chịu bất công và bị xúc phạm, những ai đang đau khổ và quằn quại, những ai cô đơn và mất ý nghĩa cuộc sống, đều có thể tìm thấy nơi Chúa niềm an ủi và động lực mới để tiếp tục bước đi.

3. Trở thành nơi ẩn náu không chỉ là một lời hứa, nhưng đã trở thành hiện thực nơi chính con người Đức Giêsu Kitô. Thiên Chúa cư ngụ giữa chúng ta qua mầu nhiệm Nhập Thể của Chúa Con, Đấng làm cho nơi ẩn náu mà nhân loại hằng mong đợi trở nên cụ thể và hữu hình. Đức Giêsu Kitô thực sự là nơi ẩn náu của Thiên Chúa dành cho người nghèo. Vì vâng phục Chúa Cha, Người đã hạ mình xuống tận đáy sâu của thân phận con người, nơi những người bé mọn hiện diện. Người đến gặp gỡ tất cả và ban cho mỗi người một nơi trú ẩn an toàn: “Tất cả những ai đang vất vả mang gánh nặng nề, hãy đến cùng tôi, tôi sẽ cho nghỉ ngơi bồi dưỡng” (Mt 11,28). Nơi Đức Giêsu, Thiên Chúa không chỉ che chở, nhưng còn chia sẻ chính sự nghèo khó của con người cho đến tận thập giá.

Người nghèo trong thời đại chúng ta là những người bị lãng quên và bị gạt ra bên lề xã hội: không chỉ bị tước mất cơm bánh, mà còn bị tước mất tiếng nói và khuôn mặt của mình. Xin cho họ gặp được Con Thiên Chúa, Đấng trở nên người thân cận với mọi người mà không loại trừ bất cứ ai. Trước hết, xin cho họ gặp được Người nơi những người mang danh Kitô hữu. Trong Giáo hội, là Thân Thể của Người, chính Đức Giêsu trao ban bánh và tình bằng hữu; Người đem đến ánh sáng và mở ra chân trời hy vọng; Người gọi đích danh từng người và hoàn trả phẩm giá cho tất cả. Đức Giêsu Nadarét là hồng ân Thiên Chúa ban cho người nghèo. Nơi Người, mọi lời hứa đều trở thành hiện thực. Đối với những ai không có nhà ở, không có việc làm, không được giáo dục, thiếu lương thực và chăm sóc sức khỏe, một con đường mới được mở ra: đó là sự chia sẻ như biểu hiện của Nước Thiên Chúa (x. Mt 5,3). Đối nghịch với sự ám ảnh của những người chỉ biết tích lũy của cải cho riêng mình là sự kiên trì của Thiên Chúa, Đấng qua chứng tá của những con người bằng xương bằng thịt, mở rộng tâm hồn và đón nhận mọi người trong tình yêu của Người.

4. Vì thế, trong Đức Kitô, chúng ta cũng được mời gọi trở nên nghèo và trở thành nơi nương náu cho người nghèo. Cộng đoàn Kitô hữu không thể dửng dưng trước biết bao người hôm nay đang đứng ngoài ngưỡng cửa và vẫn vô hình đối với những ai khép kín sau những bức tường của mình. Tự bản chất, Giáo hội được mời gọi trở nên nghèo và là nơi nương náu cho người nghèo. Chúng ta đừng quên lời bình giải của Thánh Augustinô thành Hippo về dụ ngôn người phú hộ và anh Ladarô nghèo khó: “Kinh Thánh không cho biết tên người giàu, nhưng lại cho biết tên người nghèo. Tên người giàu được người đời nhắc đến, nhưng Thiên Chúa đã giữ im lặng; tên người nghèo bị người đời lãng quên, nhưng Thiên Chúa lại mặc khải cho chúng ta. [...] Bạn sẽ chọn điều gì? Trở nên nghèo như Ladarô hay giàu có như người kia? Đừng để mình bị lừa dối! Hãy nhìn vào kết cục của họ và nhận ra sự lựa chọn sai lầm” (Sermo 33A, 4).

Như tôi đã nhắc lại trong Tông huấn Dilexi te: “Thiên Chúa dành một tình yêu ưu tiên cho người nghèo: trước hết, chính họ là những người được nghe lời hy vọng và giải thoát của Chúa; vì thế, dù ở trong cảnh nghèo khó hay yếu đuối, không ai được cảm thấy mình bị bỏ rơi. Và nếu muốn thuộc về Đức Kitô, Giáo hội phải là Giáo hội của các Mối Phúc, một Giáo hội dành chỗ cho những người bé nhỏ và cùng người nghèo bước đi trong tinh thần nghèo khó, nơi người nghèo có một vị trí ưu tiên” (số 21).

Trong Ngày Thế giới Người nghèo lần thứ X này, có những câu hỏi cấp thiết cần vang lên trong tâm trí và con tim chúng ta. Chúng ta có phải là dấu chỉ của Thiên Chúa, Đấng là nơi ẩn náu cho người nghèo không? Chúng ta có ý thức về sự nghèo khó của chính mình và chọn nó thay vì sự giàu có bất chính không? Chúng ta có đến với những nơi người nghèo đang sống, chia sẻ kinh nghiệm bị gạt ra bên lề của họ không? Chúng ta có lắng nghe suy nghĩ của họ và cùng chia sẻ những khát vọng của họ không? Chúng ta có gọi tên họ bằng sự dịu dàng của Thiên Chúa không? Đức ái của chúng ta có khơi dậy và nâng đỡ nơi họ khát vọng công lý và sự phục hồi phẩm giá không? Những câu hỏi ấy, cùng với nhiều câu hỏi khác, đòi buộc chúng ta phải thực hiện một cuộc xét mình nghiêm túc để nhận ra chúng ta còn phải thay đổi biết bao vì người nghèo và cho sự giải thoát của họ. Khi đó, chúng ta sẽ thấy rằng chính người nghèo cũng trở thành nơi ẩn náu cho những người khác. Kinh nghiệm nghèo khó làm cho họ đặc biệt nhạy bén trước nhu cầu của một tình liên đới được canh tân trước những thách đố của thời đại.

Quả thật, tình yêu của Đức Kitô làm cho chúng ta được tham dự vào chính đời sống yêu thương của Thiên Chúa. Theo nghĩa đó, các Kitô hữu được mời gọi không chỉ tìm nơi ẩn náu nơi Thiên Chúa, nhưng còn trở thành, trong Thiên Chúa, nơi ẩn náu cho tha nhân, không “phân biệt giữa người trợ giúp và người được trợ giúp, giữa người có vẻ là đang cho đi và người có vẻ là đang nhận lãnh, giữa người được xem là nghèo và người nghĩ mình đang trao ban thời gian, khả năng hay sự giúp đỡ. Chúng ta là Giáo hội của Chúa, một Giáo hội của những người nghèo; tất cả đều quý giá, tất cả đều là chủ thể, mỗi người đều mang trong mình một Lời độc đáo của Thiên Chúa. Mỗi người là một quà tặng cho người khác” (Bài giảng, ngày 17/8/2025).

5. Kỷ niệm 800 năm ngày qua đời của Thánh Phanxicô Assisi thúc giục chúng ta nhớ lại rằng, khi hành hương đến Roma để viếng mộ Thánh Tông đồ Phêrô Tông đồ, ngài đã động lòng trắc ẩn trước những người ăn xin. Để thấu hiểu và cảm nghiệm nỗi đau khổ của họ, ngài cởi bỏ y phục của mình và đổi lấy những mảnh áo rách của một người trong số họ; rồi ngồi xin bố thí và dành trọn một ngày sống giữa những người nghèo với niềm vui thiêng liêng sâu xa (x. Fonti Francescane, 1405-1406). Chúng ta muốn làm chứng rằng, ngay trong thời đại hôm nay, vẫn có thể cảm nghiệm cùng một niềm vui ấy khi đặt mình vào hoàn cảnh của người nghèo và lắng nghe họ, thay vì chỉ nói về họ. Người lấy Thiên Chúa làm nơi ẩn náu thì được tự do để thực hiện những lựa chọn mang tính ngôn sứ, làm chứng rằng mọi sự đều có thể được suy nghĩ lại từ những người thấp bé nhất, trong tinh thần khiêm nhường và huynh đệ; bởi chỉ có những điều ấy mới có thể chữa lành một thế giới đang bị tổn thương bởi sự lấn át và quyền lực thống trị.

Tôi hy vọng Ngày Thế giới Người nghèo lần thứ X này sẽ trở thành một cột mốc ý nghĩa, giúp chúng ta tái khám phá khuôn mặt của biết bao anh chị em đang tìm nơi ẩn náu nơi Thiên Chúa và mong được cảm thấy mình thực sự ở nhà trong các cộng đoàn của chúng ta. Chúng ta hãy luôn trung thành với Lời Chúa, Lời mời gọi hoán cải tâm hồn. Xin Đức Trinh Nữ Maria, Đấng đã chiêm ngắm tình yêu Thiên Chúa nơi thân xác chịu đóng đinh của Chúa Con, tình yêu ban của đầy dư cho người đói khát và để người giàu có trở về tay trắng (x. Lc 1,53), chuyển cầu cho chúng ta.

Vatican, ngày 13 tháng 6 năm 2026, lễ nhớ Thánh Antôn Padua.
GIÁO HOÀNG LÊÔ XIV