Di sản của Đức Giáo Hoàng Phanxicô: Một giáo hoàng bắt nguồn từ lòng thương xót của Thiên Chúa

Trong khi mọi người trong Giáo hội Công giáo cầu nguyện cho linh hồn Đức Giáo hoàng Phanxicô được nghỉ yên muôn đời và bắt đầu đánh giá cuộc đời cũng như di sản giáo hoàng của ngài, điều quan trọng là phải bắt đầu với cách chính ngài nhìn nhận cuộc đời và ơn gọi thiêng liêng của mình.

Ngài đã tóm tắt điều này ngay tại thời điểm ngài bắt đầu triều đại giáo hoàng.

Sau khi một hồng y vượt quá số phiếu cần thiết trong một mật nghị, ngài sẽ được hỏi một cách chính thức: “Acceptasne?” - tiếng Latin có nghĩa là “Ngài có chấp nhận (cuộc bầu cử theo giáo luật chọn ngài làm Giáo hoàng) không?” Câu trả lời đơn giản thông thường là “Accepto” hoặc “Non accepto”. Vào ngày 13 tháng 3 năm 2013, Đức Thánh Cha Phanxicô bắt đầu triều đại giáo hoàng của mình khi phá vỡ quy ước bằng cách thêm vào câu trả lời bằng tiếng Latinh, “Peccator sum, sed super misericordia et infinita diseaseia Domini nostri Jesu Christi confisus et in Spiritu penitentiae, Accepto - Tôi là một tội nhân, nhưng đã trông cậy vào lòng thương xót và sự kiên nhẫn vô hạn của Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta và trong tinh thần sám hối, tôi chấp nhận”.

Vì vậy, những lời đầu tiên trong triều đại giáo hoàng của ngài là lời thú nhận công khai đáng kinh ngạc về tội lỗi của mình, mong muốn sám hối và lòng tin sâu sắc vào Lòng Thương Xót của Thiên Chúa.

Khi Cha Dòng Tên Antonio Spadaro hỏi ngài trong một cuộc phỏng vấn năm 2013, “Jorge Mario Bergoglio là ai?” Đức Thánh Cha đã giải thích thêm: “Tôi là một tội nhân mà Chúa đã nhìn đến” với lòng thương xót, và nói thêm, “Tôi luôn cảm thấy khẩu hiệu của mình, Miserando atque Eligendo, rất đúng với tôi,” nghĩa là Thiên Chúa, đã nhìn đến Ngài với tình yêu thương xót - miserando, đã chọn Ngài - eligendo trước tiên để trở thành một linh mục và tu sĩ, sau đó là một giám mục, và cuối cùng là người kế vị Thánh Phêrô.

Phương châm của ngài đưa chúng ta trở lại với sự công nhận ơn gọi linh mục của Ngài, diễn ra vào ngày 21 tháng 9 năm 1953, ngày lễ Thánh Mátthêu, khi ngài 16 tuổi.

Đó là ngày đầu tiên của mùa xuân ở Argentina và là ngày nghỉ học. Ngài ghé vào nhà thờ giáo xứ của mình để cầu nguyện đôi phút và nhìn thấy một linh mục mà ngài không quen biết, Cha Carlos Duarte Ibarra. Có phần không chuẩn bị trước, chàng thanh niên Jorge Bergoglio đã xin vị linh mục giải tội cho mình. Năm phút sau, anh bước ra, với trái tim không còn muốn trở thành một nhà hóa học nữa, nhưng tin rằng Thiên Chúa đang gọi anh trở thành một linh mục.

Như ngài đã chia sẻ nhiều lần trong suốt thời gian làm giáo hoàng, ngài đã nhận ra trong tòa giải tội rằng, mặc dù lời xin của ngài có vẻ tự phát, nhưng Thiên Chúa đã chờ đợi ngài ở đó để đổ đầy Lòng Thương Xót của Thiên Chúa vào Ngài và biến Ngài thành sứ giả và thừa tác viên của Lòng Thương Xót đó cho người khác.

Nhiều năm sau, khi suy ngẫm về ơn gọi của mình dưới ánh sáng lời kêu gọi của Thánh Mátthêu, ngài đã rất xúc động trước lời bình luận của Đấng đáng kính Bêđa mà Giáo hội suy ngẫm vào ngày 21 tháng 9: Chúa Giêsu “nhìn thấy người thu thuế và nhìn anh ta bằng con mắt thương xót và đã chọn anh ta - miserando atque eligendo, Ngài đã nói với anh ta: Hãy theo Ta.”

Ngài coi ba từ trong châm ngôn của mình như bản tóm tắt về cuộc đời, chức linh mục, giám mục và giáo hoàng của ngài.

Đêm ngài đắc cử, tôi đang ở Rôma làm bình luận truyền hình cho EWTN và BBC International. Sau khi ăn mừng, thực hiện phỏng vấn và nộp bài, tôi đã tìm thấy một bản sao kỹ thuật số của một cuộc phỏng vấn với ngài vào năm 2010, dài bằng một cuốn sách, có tựa đề là El Jesuita, mà tôi đã đọc lướt qua trước khi đi ngủ để giúp chuẩn bị cho các lần xuất hiện trên phương tiện truyền thông vào ngày hôm sau. Tuy nhiên, tôi đã đọc đến một đoạn mà tôi không thể bỏ qua. Trên thực tế, dù mệt mỏi, tôi đã đọc chậm rãi ba lần.

Đó là một trong những hiểu biết sâu sắc nhất về Lòng Thương Xót Chúa mà tôi từng thấy, cả trong các triều đại giáo hoàng rất phong phú của hai vị tiền nhiệm trực tiếp của Đức Giáo hoàng Phanxicô. Trong đó, Đức Hồng y Bergoglio lúc đó đã tuyên bố rằng việc trở thành môn đệ đích thực của Chúa Kitô bắt đầu bằng việc chúng ta nhận ra rằng chúng ta là những tội nhân cần được cứu độ và điều đó có nghĩa là chúng ta triển nở mạnh mẽ cùng lúc với việc cảm nghiệm rằng Đấng Cứu Độ nhìn chúng ta bằng tình yêu thương xót.

Đức Giáo hoàng Phanxicô nói: “Đối với tôi, cảm thấy mình là một tội nhân là một trong những điều đẹp đẽ nhất có thể xảy ra, nếu điều đó dẫn đến những kết quả sau cùng của nó. … Khi một người nhận thức được rằng mình là một tội nhân và được Chúa Giêsu cứu độ … người đó khám phá ra điều tuyệt vời nhất trong cuộc sống, rằng có một người yêu thương mình sâu xa, hy sinh mạng sống vì mình.”

Đức Giáo hoàng than thở rằng buồn thay nhiều người Công giáo không có được kinh nghiệm Kitô giáo cơ bản này: “Có những người tin vào những điều đúng đắn, những người đã được học giáo lý và chấp nhận đức tin Kitô giáo theo một cách nào đó, nhưng họ không có kinh nghiệm được cứu độ… và do đó họ thiếu kinh nghiệm về việc họ là ai. Tôi tin rằng chỉ có chúng ta, những tội nhân lớn, mới có ân sủng này.”

Sau khi đắc cử, ngài nói thêm: “Chỉ có người nào được lòng thương xót dịu dàng của Thiên Chúa chạm đến và âu yếm mới thực sự biết Thiên Chúa.”

Vào Chúa nhật đầu tiên của triều đại giáo hoàng của Ngài, tôi đã có mặt tại Quảng trường Thánh Phêrô khi ngài tìm cách mở cả Giáo hội và thế giới ra cho ân sủng này. Trong bài giảng của ngài tại nhà thờ giáo xứ Thánh Anna của Vatican và trong bài suy niệm của ngài từ cửa sổ của Điện Tông tòa, nhìn xuống đám đông 300.000 người, ngài đã nhấn mạnh những gì ngài đã khám phá ra vào ngày 21 tháng 9 năm 1953. Bài Tin mừng ngày hôm đó nói về việc Chúa Giêsu tha thứ cho người phụ nữ bị bắt quả tang ngoại tình (Ga 8:1-11). Và Đức Thánh Cha mới đắc cử, bằng tiếng Ý hùng hồn khiến tôi rùng mình và rơi nước mắt, đã nói bằng những lời sau đó được khắc ghi không thể phai mờ trong ký ức của tôi, “Thiên Chúa không bao giờ mệt mỏi khi tha thứ. Không bao giờ! Chính chúng ta là những người mệt mỏi khi cầu xin sự tha thứ của Ngài. Chúng ta hãy xin ơn không bao giờ mệt mỏi khi xin những gì Thiên Chúa ban tặng không bao giờ mệt mỏi.”

Sau này trong triều đại giáo hoàng của mình, ngài nói rằng “toàn bộ Tin Mừng, toàn bộ Kitô giáo”, được chứa đựng trong niềm vui mà Thiên Chúa có khi tha thứ cho chúng ta. Ngài tuyên bố: “Sứ mệnh sâu sắc nhất của Chúa Giêsu là sự cứu độ tất cả chúng ta, những người vốn là những tội nhân.” Lòng thương xót là “sứ điệp mạnh mẽ nhất” của Thiên Chúa, là “tên gọi” và là “căn tính” của Thiên Chúa. Ngài nói thêm rằng lòng thương xót là “nền tảng của đời sống Giáo hội” và là “nhiệm vụ chính” của Giáo hội. Đó là “sức mạnh có thể cứu độ con người và thế giới”.

Vì những xác tín này, ngài đã công bố Năm thánh Lòng Thương Xót vào năm 2015-2016 để giúp Giáo hội “tái khám phá ý nghĩa của sứ mệnh mà Thiên Chúa đã trao phó cho mình vào ngày lễ Phục sinh: Trở thành dấu chỉ và khí cụ của Lòng Thương Xót của Chúa Cha”. Ngài đã lập ra “Các Thừa sai Lòng Thương Xót”, ban đầu khoảng 1.100 trong số 410.000 linh mục trên thế giới, để trở thành “những nhà rao giảng lòng thương xót có sức thuyết phục” và “dấu chỉ sống động về sự sẵn sàng của Chúa Cha trong việc chào đón những người tìm kiếm sự tha thứ của Chúa Cha” thông qua sự tận tụy của họ trong việc giải tội. Ngài đã ban cho họ những năng quyền đặc biệt trong tòa giải tội để xóa bỏ những chế tài và chữa lành những tội lỗi mà thông thường chỉ riêng Tòa thánh mới có năng quyền xóa bỏ.

Vào cuối Năm thánh, Ngài đã gia hạn vô thời hạn quyền của các Thừa sai này; và trong Tông hiến mới của mình cho Giáo hội được công bố vào năm 2022, ngài đã đưa các Thừa sai Lòng Thương Xót trở thành một phần cố định trong cấu trúc của Giáo hội.

Trong suốt triều đại giáo hoàng của mình, ngài đã cố gắng dành nhiều sự quan tâm hơn cho những người mà ngài cho là đặc biệt cần lòng thương xót của Chúa, cho những người ở “vùng ngoại vi hiện sinh”, cho những con chiên lạc, thay vì những người vẫn còn trong đàn. Việc ưu tiên cho một con hơn 99 con (Luca 15: 3-7) thường làm cho nhiều tín hữu bối rối, vì Đức Giáo hoàng ưu tiên gặp gỡ các phóng viên vô thần, những người Công giáo sa ngã, những người chỉ trích Giáo hội, các nhà hoạt động LGBTQ, các chính trị gia ủng hộ phá thai, những nhân vật tôn giáo bị cáo buộc đã phạm phải những tội nghiêm trọng và những người khác… Như một trong những cách nói ẩn dụ nổi tiếng nhất của Ngài, đôi khi Đức Giáo hoàng Phanxicô dường như có “mùi” của những con chiên lạc và đen hơn là những con chiên đã được rửa sạch trong Máu Chiên Con đang cố gắng đi theo tiếng nói của Mục Tử Nhân Lành.

Tuy nhiên, sự tập trung vào những con chiên lạc lối này không có nghĩa là ngài không biết đến hoặc dung túng cho tội lỗi của họ. Nhiều lần ngài phân biệt giữa những người mà ngài gọi là “tội nhân” và những người mà ngài gọi là “kẻ bại hoại”. Ngài nói rằng tội nhân là những người nhận ra rằng họ đã sa ngã và cần sự tha thứ của Thiên Chúa; “kẻ bại hoại” là những người đã quá chai sạn trong tội lỗi đến nỗi họ coi gian tà là nhân đức và không bao giờ ăn năn.

Sự nhấn mạnh của Ngài vào thông điệp lòng thương xót này chắc chắn là một trong những di sản vĩ đại nhất của Ngài.

Ngài nói rằng Giáo hội “được kêu gọi trên hết để trở thành chứng nhân đáng tin cậy cho lòng thương xót, tuyên xưng và sống lòng thương xót như cốt lõi của sự mặc khải của Chúa Giêsu Kitô.” Trong suốt cuộc đời linh mục và giáo hoàng của mình, ngài khao khát trở thành chứng nhân đáng tin cậy như vậy và đưa ra lời tuyên bố đó.

Bây giờ chúng ta phó thác ngài cho Lòng Thương Xót mà ngài đã tìm cách công bố cho đến hơi thở cuối cùng.

Phêrô Phạm Văn Trung

Chuyển ngữ từ: ncregister.com (21/4/2025)

Nguồn: Hội đồng Giám mục Việt Nam (25/4/2025)