Dẫn nhập

Thế giới hiện nay còn đối diện với nhiều thử thách, từ áp lực của công nghệ, xã hội đến môi trường sống đầy thay đổi. Mặc dù có nhiều khó khăn, các tín hữu không chỉ được mời gọi đối diện với những thách thức này mà còn phải có lòng can đảm để vượt qua, dựa vào niềm hy vọng và đức tin vững mạnh, vì “Đức Kitô là nguồn hy vọng” (CV 65). Tông huấn Niềm Vui Tin mừng cũng khẳng định rằng Giáo hội không thể tách rời khỏi những thách thức của thế giới. Các tín hữu, đặc biệt là giới trẻ, cần phải mang Tin mừng vào cuộc sống và trở thành những người thay đổi xã hội (x. EG 79). Các tín hữu có khả năng làm mới và làm phong phú thêm công cuộc truyền rao Tin mừng của Chúa, đưa ra những sáng kiến và phương thức mới để chia sẻ tình yêu của Đức Kitô. Tuy nhiên, để có thể tham gia vào công cuộc loan báo Tin mừng, việc quan trọng là cần được huấn luyện và đào tạo.

“Để môn đệ - thừa sai có thể tự tin và nhiệt huyết thi hành sứ mạng, thì giai đoạn đào tạo trong các chủng viện và học viện là rất quan trọng. Một phần, họ thủ đắc linh đạo truyền giáo, kiến thức về truyền giáo học, đồng thời họ có thời gian chuẩn bị cho sứ mạng tuyệt vời, tích lũy tâm hồn đầy niềm say mê Chúa, mở lòng cho Chúa Thánh Thần đào tạo mình”.[1]

Chúng ta cùng tìm hiểu những nền tảng chung cho việc đào tạo loan báo Tin mừng, đặc biệt việc đào tạo loan báo Tin mừng tại các chủng viện và dòng tu.

1. Yếu tố căn bản chung

Việc đào tạo loan báo Tin mừng là trách nhiệm của Giáo hội cho mọi thành phần Dân Chúa, vì mọi người đã chịu phép Rửa đều được mời gọi trở thành tông đồ mang sứ vụ ngôn sứ.

a. Đào tạo nền tảng thiêng liêng (Tu đức)

Người loan báo Tin mừng được gọi và được sai đi bởi Thiên Chúa, phải có một đời sống sâu sắc về tâm linh “ở với Người và để Người sai đi giảng dạy muôn dân”, có lòng nhiệt thành tông đồ mạnh mẽ, và một đức ái thực sự. Hết lòng hiệp nhất với Đức Kitô và được Thánh Thần thúc đẩy, có khả năng rao giảng Tin mừng cách hiệu quả (x. AG 23). Sứ điệp Tin mừng sẽ không đạt được hiệu quả, nếu không được rao giảng bởi người tông đồ được đổi mới, được Thánh Thần thúc đẩy, xuất phát từ đời sống cầu nguyện sâu sắc, yêu mến Thiên Chúa, và sẵn sàng hy sinh vì Tin mừng (EN 76)

Hoạt động loan báo Tin mừng cần được nuôi dưỡng bởi sự gần gũi với Chúa Giêsu, để người làm việc tông đồ có một tình yêu say mê với Ngài (x. EG 26). Việc đào tạo thiêng liêng phải giúp các kitô hữu gặp gỡ Đức Kitô qua cầu nguyện, suy niệm Lời Chúa, tham dự các bí tích (đặc biệt là Thánh Thể và Hòa giải), và sống đời sống nhân đức kết hiệp với Chúa để có động lực và sức mạnh dấn thân cho Tin mừng như chúng ta đã trình bày trong chủ đề Huấn luyện trải nghiệm Đức Kitô: Tu đức trong Sứ mạng loan báo Tin mừng.

b. Học hỏi Giáo lý và Kinh Thánh

Giáo hội vẫn luôn coi Kinh Thánh như là quy luật tối thượng của đức tin (x. DV 21). Việc học hỏi và nghiên cứu Kinh Thánh là cần thiết để hiểu biết chân lý đức tin mà Giáo hội loan báo. Đó cũng là điều kiện tiên quyết cho những người loan báo Tin mừng và giáo dục đức tin. Lời Chúa phải là linh hồn của mọi hoạt động giáo lý và rao giảng (x. DV 25). Thông điệp Redemptoris Missio (Sứ vụ Đấng Cứu Chuộc) tái khẳng định sự cần thiết của kiến thức sâu sắc về Kinh Thánh và giáo lý cho những người tham gia sứ mạng truyền giáo.

Giáo dục và đào tạo là nền tảng quan trọng giúp người tín hữu hiểu rõ về đức tin và giáo lý. Việc tổ chức các khóa học về Kinh Thánh, giáo lý và các chủ đề liên quan đến đức tin sẽ giúp họ có nền tảng vững chắc để sống và chia sẻ đức tin. Việc học hỏi không chỉ giúp người tín hữu nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng suy tư và làm chứng cho đức tin trong cuộc sống hằng ngày: việc học hỏi Thánh Kinh là tối cần thiết đối với việc loan báo Tin mừng. Vì luôn là kết quả của sự suy tư, kinh nghiệm cầu nguyện và kết hợp chặt chẽ với Kinh Thánh (x. EG 147). Việc nghiên cứu học hỏi Lời Chúa tương quan sống động với việc làm chứng cho lời loan báo. Lời giảng Tin mừng sẽ hùng hồn hơn nếu được nuôi dưỡng từ Lời Chúa và được chứng minh bằng đời sống (x. EN 41).

Tạo ra các nhóm học hỏi Kinh Thánh là một phương thức hiệu quả giúp các thành phần Dân Chúa có không gian để nghiên cứu, thảo luận và cầu nguyện. Những nhóm học hỏi này không chỉ tạo cơ hội để chia sẻ kiến thức mà còn giúp các tín hữu xây dựng mối liên kết chặt chẽ với nhau trong hành trình đức tin. Như Sắc lệnh Ad Gentes đã chỉ ra, việc loan báo Tin mừng cần được thực hiện trong sự hiệp thông cộng đoàn, nơi mà mọi người có thể hỗ trợ và nâng đỡ nhau trong đức tin (x. AG 2). Các nhóm học hỏi sẽ là nơi giúp giới trẻ phát triển cả về mặt trí tuệ lẫn tâm linh, từ đó trở thành những nhân chứng đích thực của Tin mừng trong xã hội.

c. Đào tạo Mục vụ (Kỹ năng truyền giáo)

Đồng hành, lắng nghe và đối thoại là những kỹ năng mục vụ thiết yếu trong loan báo Tin mừng với bối cảnh hiện nay. Bao gồm việc phát triển các kỹ năng cần thiết để giao tiếp, nghệ thuật đồng hành thích nghi với các nền văn hóa khác nhau và sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội.

“Nỗ lực truyền giáo có khả năng biến đổi mọi sự, để các thói quen, các cách hành động, các giờ giấc và chương trình, ngôn ngữ và các cơ cấu của Hội Thánh có thể được khai thông thích hợp cho việc loan báo Tin mừng cho thế giới hôm nay” (EG 27).

Huấn luyện kỹ năng trình bày Tin mừng một cách rõ ràng, hấp dẫn, phù hợp với các nhóm đối tượng khác nhau. Mỗi tông đồ truyền giáo phải được trang bị cho sứ vụ của mình... cần phải tìm phương pháp, con đường để rao giảng Tin mừng phù hợp với trí tuệ và tâm hồn của những người đó, để những giáo lý Tin mừng có thể rõ ràng, hấp dẫn và phù hợp và thấm nhập vào tận tâm hồn họ (x. AG 11). Các khóa học về hùng biện, sư phạm giáo lý, phương pháp kể chuyện và thực hành rao giảng, chia sẻ, thuyết trình trước công chúng hay nơi các nhóm nhỏ.

Huấn luyện và sử dụng các phương tiện truyền thông số, sử dụng hiệu quả mạng xã hội, website, podcast, video, và các công cụ kỹ thuật số khác để loan báo Tin mừng. Tổ chức và tham gia các khóa học về truyền thông kỹ thuật số, thực hành sản xuất nội dung, và đạo đức truyền thông. Truyền thông hiện đại như một ân huệ và một cơ hội để loan báo Tin mừng: “Trong số những phát minh kỳ diệu về kỹ thuật mà thiên tài con người, với sự giúp đỡ của Thiên Chúa, đã khám phá được trong thời đại này, Mẹ Hội Thánh đặc biệt hoan nghênh những cái có liên quan nhiều đến tinh thần nhân loại và đã mở ra những con đường mới để truyền thông tin tức, tư tưởng và giáo huấn rất dễ dàng” (MI 1). Giáo hội nhấn mạnh sự cần thiết của việc đào tạo chuyên môn cho những người sử dụng truyền thông để loan báo Tin mừng: “Để sử dụng những phương tiện này cách hữu hiệu trong việc tông đồ đa dạng của Hội Thánh, cần phải đào tạo giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân một cách thích hợp” (MI 3). Giáo hội không chỉ sử dụng truyền thông số như một công cụ rao giảng mà phải “hiện diện” như một cộng đồng sống động, tạo ra những không gian cho sự gặp gỡ và đối thoại, xây dựng tình huynh đệ, biến “không gian ảo” thành “môi trường loan báo Tin mừng” (x. EG 87).

Chú ý đến nghệ thuật và văn hóa: tổ chức khóa học và sử dụng nghệ thuật (âm nhạc, kịch, hội họa) và các hình thức văn hóa khác để thể hiện Tin mừng. “Con đường thẩm mỹ (vẻ đẹp) – via pulchritudinis - là một cách để loan báo Tin mừng, vì vẻ đẹp là một cửa sổ mở ra với Thiên Chúa” (EG 167). Con đường vẻ đẹp bao gồm nghệ thuật như một phương tiện để chạm đến tâm hồn con người, dẫn họ đến với Thiên Chúa. Giáo hội khẳng định giá trị cao cả của nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật tôn giáo, như một phương tiện để biểu lộ vẻ đẹp của Thiên Chúa (x. SC 122) và nhấn mạnh vai trò của nghệ thuật trong việc phát triển con người và khuyến khích nghệ thuật mang tinh thần Kitô giáo (x. GS 57). Nghệ thuật có một vai trò độc đáo trong việc truyền tải sứ điệp Tin mừng, vì nó có thể chạm đến những nơi sâu thẳm nhất của tâm hồn con người và lay động trái tim họ.[2] Khuyến khích học hỏi và tham gia các nhóm văn nghệ, tổ chức các sự kiện nghệ thuật mang tính Kitô giáo và loan báo Tin mừng.

d. Các Khóa Huấn luyện và Hội thảo

Các khóa học giáo lý là một công cụ quan trọng trong việc đào tạo và huấn luyện tín hữu. Những khóa học này không chỉ cung cấp kiến thức về Kinh Thánh và giáo lý mà còn tạo cơ hội để các bạn trẻ thảo luận, chia sẻ và đặt câu hỏi. Đây là những môi trường tạo nên sự hiểu biết sâu sắc về đức tin và khuyến khích các bạn trẻ tham gia vào cộng đồng đức tin. Theo Tông huấn Niềm Vui Tin mừng, Giáo hội cần phát triển các phương pháp giáo dục hiệu quả để mọi thành phần Dân Chúa có thể tham gia vào việc loan báo Tin mừng từ khi còn trẻ (x. EG 106). Các khóa học có thể được tổ chức tại các giáo xứ hoặc trường học, các tổ chức trong Giáo hội để giúp mọi tín hữu, đặc biệt các bạn trẻ hiểu hơn về giá trị của đức tin và sứ mạng loan báo Tin mừng mà họ đang mang trong mình.

Ngoài các khóa học giáo lý, tổ chức các hội thảo và chương trình tọa đàm về các vấn đề xã hội, đạo đức và tôn giáo sẽ giúp Dân Chúa có cái nhìn đa chiều về cuộc sống. Đây là cơ hội để thảo luận về các vấn đề hiện đại, đồng thời kết nối đức tin với thực tiễn đời sống.

Cần được biết các kiến thức về các nền văn hóa và tôn giáo: được tiếp cận, hiểu biết về các nền văn hóa, tôn giáo khác nhau để chúng ta có thể đối thoại, từ đó nhạy bén loan báo Tin mừng cách tế nhị và phù hợp. Tổ chức các khóa học về nhân chủng học, văn hóa, tôn giáo học, và các buổi gặp gỡ, đối thoại với người thuộc các nền các văn hóa và tôn giáo khác. Phát triển khả năng tôn trọng, học hỏi từ người khác, tôn giáo bạn và tìm ra những điểm chung để xây dựng cầu nối. Tổ chức các buổi hội thảo về đối thoại liên tôn, mời diễn giả từ các tôn giáo khác, và tham gia các dự án chung có tính liên văn hóa.

Tìm hiểu, nghiên cứu và hiểu rõ các nền văn hóa để có thể tháp nhập những giá trị tốt đẹp vào Tin mừng và làm cho Tin mừng thấm nhuần, biến đổi các nền văn hóa đó (x. GS 53). Hơn nữa, hội nhập văn hóa như một phần thiết yếu của việc loan báo Tin mừng, điều này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về nền văn hóa mà Tin mừng được loan báo (x. EN 20).

Sắc lệnh Ad Gentes nhấn mạnh sự cần thiết của kiến thức về văn hóa bản địa cho các nhà truyền giáo trình bày Tin mừng một cách thấu đáo và phù hợp: Để có thể làm chứng cho Đức Kitô cách có hiệu quả, các Kitô hữu phải được trang bị kiến thức về truyền thống và nền văn hóa của dân tộc mình, để bằng cách đó họ có thể tìm ra con đường rao giảng Tin mừng phù hợp với trí tuệ và tâm hồn của những người đó (x. AG 11).

Đối thoại liên tôn là một phương thức của truyền giáo, điều này đòi hỏi không chỉ sự tôn trọng mà còn là kiến thức chính xác về niềm tin, giáo lý và truyền thống của các tôn giáo khác (x. RM 52) đào tạo chuyên sâu về các nền văn hóa cho các nhà truyền giáo để hiểu biết và có thể đối thoại một cách có ý nghĩa (x. RM 54).

Để việc loan báo Tin mừng thấm sâu vào các nền văn hóa, truyền tải thông điệp của Đức Giêsu Kitô bằng ngôn ngữ và biểu tượng của nền văn hóa đó, Tin mừng phải “nói” bằng chính ngôn ngữ và biểu tượng của dân địa phương, đòi hỏi kiến thức và sự thấu hiểu sâu rộng về nền văn hóa bản địa (x. EG 69). Việc đối thoại liên tôn cần dựa trên sự hiểu biết sâu sắc và tôn trọng các truyền thống tôn giáo khác, đây là nền tảng cho việc loan báo Tin mừng trong bối cảnh đa tôn giáo hiện nay (x. EG 251)

e. Tham gia cộng đồng

Phát triển tinh thần cộng tác, làm việc nhóm và xây dựng buổi tập huấn về lãnh đạo và xây dựng đội ngũ. Lập kế hoạch và thực hiện dự án chung (xem thêm phần f): Huấn luyện các bước từ ý tưởng đến triển khai và đánh giá các sáng kiến.

Cộng đồng Giáo hội đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc nuôi dưỡng đức tin, đặc biệt nơi giới trẻ. Đức thánh cha Phanxicô khuyến khích giới trẻ tham gia vào các hoạt động của Giáo hội, từ việc phục vụ đến việc lãnh đạo, nhằm xây dựng một cộng đồng mạnh mẽ và gắn kết. Ngài nói: “Chúng ta cần các bạn trẻ tham gia vào việc xây dựng Giáo hội” (CV 159). Tham gia cộng đồng không chỉ giúp các bạn trẻ cảm nhận sự yêu thương, hỗ trợ từ người khác mà còn là cơ hội để phát triển kỹ năng lãnh đạo và tinh thần phục vụ. Tông huấn Giáo hội Tại Á Châu cũng nhấn mạnh rằng cộng đồng là nơi giúp giới trẻ sống đức tin một cách cụ thể, tạo ra những điều kiện thuận lợi để họ thực hiện sứ mạng trong xã hội (x. EA 22).

Giáo hội không ngừng kêu gọi mọi thành phần Dân Chúa tham gia vào công cuộc loan báo Tin mừng, không chỉ qua việc sống đức tin trong cuộc sống cá nhân mà còn qua việc tích cực tham gia vào các hoạt động cộng đồng và truyền rao Tin mừng. Mọi tín hữu đều được kêu gọi thể hiện tình yêu và lòng bác ái trong cuộc sống hằng ngày là tham gia vào Sứ mạng loan báo Tin mừng (x. LG 33.35). Các tín hữu đều được kêu gọi tham gia vào chức vụ ngôn sứ của Chúa Kitô, không chỉ trong đời sống cá nhân mà còn thông qua sự tham gia tích cực vào các hoạt động cộng đồng. Các tín hữu có trách nhiệm sống đức tin của mình trong xã hội, làm chứng cho Tin mừng khi tham gia vào các dự án phục vụ xã hội và xây dựng các nhóm lãnh đạo, làm lan tỏa tình yêu của Chúa đến với thế giới (x. CL 14.30).

f. Dự án phục vụ xã hội

Tham gia vào các dự án phục vụ xã hội, kitô hữu hiểu rõ hơn về tình yêu thương của Chúa và ý nghĩa của việc phục vụ. Quả thật, “việc phục vụ người nghèo và những người gặp khó khăn chính là một trong những hình thức loan báo Tin mừng thiết yếu, vì qua đó chúng ta làm chứng cho tình yêu của Chúa đối với tất cả mọi người” (EG 188). Việc tham gia vào các hoạt động hỗ trợ người nghèo, các dự án bảo vệ môi trường là cách chúng ta có thể làm sống động đức tin của mình trong thực tế. Các dự án này không chỉ giúp họ trải nghiệm sự hiện diện của Chúa trong hành động mà còn cho họ cơ hội truyền bá Tin mừng qua hành động cụ thể, là hình thức phục vụ rất thực tế đối với cộng đồng.

Bằng cách tham gia vào các dự án phục vụ xã hội, Dân Chúa không chỉ được trang bị những kỹ năng quan trọng mà còn trở thành những người loan báo Tin mừng thực sự, thể hiện đức tin của mình qua hành động và qua sự lãnh đạo trong cộng đồng. Những hoạt động này tạo cơ hội trải nghiệm và sống đức tin một cách đầy đủ, đồng thời khẳng định vị trí của họ trong công cuộc xây dựng và phát triển Giáo hội.

Các Kitô hữu không chỉ có nhiệm vụ loan báo Lời Chúa mà còn phải tham gia vào các vấn đề xã hội, tích cực vào các hoạt động phục vụ xã hội nhằm phục vụ con người đặc biệt giúp đỡ những người nghèo khổ và cần hỗ trợ, từ đó trở thành những chứng nhân cho tình yêu của Thiên Chúa (x. GS 1.35).

Giáo hội kêu gọi các tín hữu phát triển kỹ năng và khả năng khi tham gia vào các dự án phục vụ xã hội để phục vụ tha nhân. Việc tham gia vào hoạt động xã hội không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội làm chứng cho Tin mừng qua hành động, đó là việc loan báo Tin mừng trong thế giới hiện đại (x. EG 102.176). Với trách nhiệm tham gia vào các dự án phục vụ xã hội, người tín hữu không chỉ phát triển các kỹ năng cần thiết mà còn đang thực hiện sứ mạng loan báo Tin mừng (x. CL 42)

2. Đào tạo loan báo Tin mừng trong dòng tu, chủng viện

Đào tạo loan báo Tin mừng trong dòng tu, chủng viện gắn liền với căn tính và sứ mạng của đời sống tận hiến. Các dòng tu, chủng viện với đặc sủng và lối sống riêng, có những cách thức đào tạo đặc thù để các linh mục (triều va dòng), tu sĩ trở thành những chứng nhân loan báo Tin mừng hữu hiệu, bằng chính cuộc đời và hoạt động tông đồ.

Từ yếu tố căn bản chung trong việc huấn luyện loan báo Tin mừng, các tổ chức thánh hiến, hội tông đồ, chủng viện có những đặc thù riêng theo ơn gọi và bậc sống.

a. Đào tạo loan báo Tin mừng trong dòng tu

Tông huấn Vita Consecrata nhấn mạnh về ý nghĩa truyền giáo (missio) nằm ngay trong lòng mọi hình thức đời tận hiến:

“Những người tận hiến sẽ trở thành những nhà truyền giáo trước tiên bằng việc thường xuyên ý thức sâu xa rằng họ đã được Thiên Chúa kêu gọi và chọn lựa, nên phải quy hướng và dâng hiến cho Người toàn thể cuộc đời của họ và tất cả những gì họ có, bằng cách tự giải thoát khỏi những trở ngại làm trì trệ việc đáp trả trọn vẹn trong tình yêu. Như thế họ sẽ trở thành một dấu chỉ trung thực về Đức Kitô trong thế giới. Lối sống của họ phải phản ánh lý tưởng họ tuyên xưng, khi xuất hiện như là những dấu chỉ sống động của Thiên Chúa và là những nhà rao giảng Tin mừng đầy sức thuyết phục, cho dù họ thường im hơi lặng tiếng” (VC số 25)

Các tu sĩ cần được đào tạo để hiểu rõ sứ mạng của mình trong việc loan báo Tin mừng, không chỉ qua lời nói mà còn qua đời sống thánh thiện và phục vụ tha nhân. Các tu sĩ phải được chuẩn bị tham gia vào công cuộc loan báo Tin mừng của Giáo hội qua việc đào tạo, nhất là tinh thần phục vụ như Chúa Giêsu cúi xuống, quỳ xuống rửa chân cho các môn đệ, giúp các tu sĩ trở thành những chứng nhân cho Tin mừng (VC 73.75).

Đào tạo cộng đoàn và tinh thần tông đồ: Dòng tu là một cộng đoàn truyền giáo – loan báo Tin mừng: Đời sống cộng đoàn là một chứng tá cho Tin mừng... một dấu chỉ cho thấy rằng có thể sống chung trong tình yêu và sự hiệp nhất (x. VC 51). Việc đào tạo phải giúp tu sĩ sống tinh thần hiệp nhất, cộng tác trong sứ mạng, và làm chứng cho Tin mừng qua đời sống huynh đệ. Cộng đoàn nuôi dưỡng tinh thần “đi ra”, sẵn sàng đến nơi được sai đến, đặc biệt vùng ngoại biên theo tinh thần của Đấng Sáng Lập và đặc sủng của Dòng.

Mỗi hội dòng được thành lập có sứ vụ riêng biệt để đáp ứng những nhu cầu của Giáo hội hoặc xã hội, đó là mục đích của vị sáng lập; ví dụ như dòng Lasan có sứ mạng giáo dục; dòng Gioan Thiên Chúa phục vụ bệnh nhân; Hội Xuân Bích đào tạo linh mục; dòng Phaolô Thiện Bản rao giảng Đức Kitô bằng sách báo và các phương tiện truyền thông... Cách chung, đặc sủng thường được đồng hóa sứ vụ/ mục đích của dòng, đó là yếu tố chính tạo nên sự khác biệt giữa dòng này và dòng khác. Hơn nữa đặc sủng luôn gắn liền với sứ mạng loan báo Tin mừng, mỗi hội dòng có một sứ mạng loan báo Tin mừng riêng biệt, tùy theo đặc sủng của mình (x. VC 19, 72, 46; PC 10, 20; Can 673, 674, 676, 677).

Mọi Hội dòng được thành lập là để phục vụ Giáo hội, làm cho Giáo hội thêm phong phú qua đặc tính và sứ vụ riêng biệt của mình (MR 14b). Giáo hội hoàn vũ và Giáo hội địa phương luôn hỗ trợ các tổ chức tu trì sống đặc sủng và sứ vụ Tông đồ: “Cùng với hàng giáo sĩ của mình, các Giám mục phải là những người xác tín về đời sống thánh hiến, che chở những cộng đoàn tu sĩ, giáo dục ơn gọi và bảo vệ một cách hữu hiệu đặc tính của mỗi gia đình Hội dòng trong lĩnh vực thiêng liêng cũng như hoạt động tông đồ.” (MR 28; x. MR 46, 52).

Trong Tông huấn Giáo hội tại Á châu, Đức Gioan Phaolô II hiệp ý với các Nghị phụ Thượng Hội đồng “kêu gọi những người sống đời thánh hiến canh tân sự nhiệt thành của họ trong việc loan báo chân lý cứu độ của Chúa Kitô. Tất cả phải được huấn luyện và đào tạo xứng hợp; nền huấn luyện này cần tập trung vào Chúa Kitô và trung thành với đoàn sủng nền tảng của họ, nhấn mạnh đến sự thánh thiện và chứng tá cá nhân; tu đức và lối sống của họ phải nhạy cảm với gia sản tôn giáo của dân tộc mà họ đang sống và phục vụ” (EA 44).

Bộ Các Hội Dòng tận hiến và các Tu đoàn tông đồ đã nhấn mạnh đến một trong các khía cạnh của đào tạo và thường huấn cho các tu sĩ thuộc các tổ chức thánh hiến:

“Trung thành với đoàn sủng riêng, qua việc luôn tìm hiểu sâu xa về đấng sáng lập, về lịch sử của hội dòng, về tinh thần và sứ vụ của hội dòng, và cùng hỗ trợ nhau sống đoàn sủng ấy, xét về phương diện cá nhân cũng như cộng đoàn” (PI 68).

Giáo luật quy định: “Các Bề trên và các phần tử hãy trung thành duy trì sứ mạng và các công tác riêng của dòng. Tuy nhiên, họ hãy biết thích ứng chúng cách khôn ngoan chiếu theo nhu cầu của thời thế và địa phương, kể cả bằng việc sử dụng các phương tiện mới mẻ và thích ứng” (Can 677 §1).

Văn kiện Những Yếu tố Cốt yếu của Đời tu cũng khẳng định: “Sự thánh hiến luôn đi kèm theo một Sứ mạng” (EE 23; x. EE 24, 25) Căn tính đời sống thánh hiến ngày nay dựa trên Sứ mạng loan báo Tin mừng, bởi vì đó chính là lý do cho sự hiện diện của họ (x. EE 23-24). “Tinh thần loan báo Tin mừng phải được tuyệt đối duy trì trong các hội dòng và tùy bản chất riêng của mỗi dòng mà thích nghi với hoàn cảnh hiện tại, để việc rao giảng Phúc âm giữa muôn dân được hữu hiệu” (PC 20).

Giáo hội Mẹ phát triển, Giáo hội địa phương trưởng thành có sự đóng góp của các Hội Dòng, tu hội khi họ sống đặc sủng và tông đồ: “Một giáo phận không có đời sống thánh hiến sẽ thiếu nhiều ơn huệ thiêng liêng, thiếu những nơi dành riêng cho việc tìm kiếm Thiên Chúa, thiếu các hoạt động tông đồ và những phương thức mục vụ chuyên biệt; hơn nữa, giáo phận đó có thể suy yếu đi rất nhiều, vì thiếu vắng tinh thần loan báo Tin mừng vốn là đặc điểm của hầu hết các hội dòng (x. AG 18).[3]

b. Chủng viện

Văn kiện Đào tạo linh mục do Bộ Giáo sĩ ban hành 2016 (Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis), nói rất rõ việc đào tạo linh mục được định nghĩa là “đào tạo người môn đệ loan báo Tin mừng” (missionary disciple). Văn kiện xác định: “tinh thần loan báo Tin mừng phải được vun trồng và cũng được xem như một tiêu chuẩn phân định thực sự, vì loan báo Tin mừng là mục đích và viễn cảnh của việc đào tạo linh mục” (RF 33- Ghi chú bổ sung số 8).

Và giai đoạn triết học trong chủng viện được gọi là “giai đoạn đào tạo người môn đệ” (RF 61-67); giai đoạn thần học được gọi là “giai đoạn đồng hình đồng dạng với Chúa Kitô” (RF 68-73). Đồng thời, hành trình môn đệ và đồng hình đồng dạng kết hợp một cách hài hòa những chiều kích khác nhau của đào tạo: nhân bản, thiêng liêng, tri thức, mục vụ (RF Dẫn nhập 3).

Trong hướng đào tạo theo Ratio 2016 và trong thời Hậu - Covid-19 như thế, chúng ta có thể thấy việc đào tạo linh mục theo linh đạo của Đức cha Lambert vị Đại diện Tông toà đầu tiên ở Việt Nam nhấn mạnh đến “gắn bó, yêu mến Chúa Giêsu chịu đóng đinh” vẫn luôn là chính thống và hợp thời. “Ai muốn theo Thầy, hãy từ bỏ mình, vác thập giá mình mà theo Thầy” (Mc 8,34). Và tinh thần hy sinh, quên mình, dấn thân phục vụ đã được Đức cha Lambert nhấn mạnh trong tập sách “Những nhắn nhủ cho các thừa sai” (Monita ad Missionarios).

Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng nhắn nhủ các chủng sinh cần phải đào tạo và luyện tập để có một tâm hồn loan báo Tin mừng với ba điểm:

1/ Một não trạng về loan báo Tin mừng cách rõ ràng và sâu xa nên phải đặt sứ mạng loan báo Tin mừng lên hàng đầu. Cần phải đảo lại thứ tự ưu tiên: trước hết phải ưu tiên loan báo Tin mừng cho người chưa biết Chúa và sau đó mới là chăm sóc mục vụ cho người đang tin Chúa. Đó là ưu tiên mà chính Chúa Giêsu đã dạy qua dụ ngôn người mục tử đi tìm con chiên lạc (x. Lc 15).

2/ Hãy trau dồi việc học với định hướng loan báo Tin mừng: Thần học về loan báo Tin mừng không chỉ là một môn học mà còn phải là một định hướng để kết nối các môn học khác trong thần học. Việc thao thức loan báo Đức Kitô cho mọi người sẽ thúc đẩy việc tìm hiểu sâu xa Mầu nhiệm Đức Kitô. Đồng thời, khi đã có một định hướng rõ ràng và sâu sắc về loan báo Tin mừng, các chủng sinh sẽ nhạy bén hơn với các dấu chỉ của thời đại để loan báo Tin mừng.

3/ Đời sống nội tâm sâu xa vững chắc khi loan báo Tin mừng: gắn kết mật thiết sâu xa với Chúa, người chủng sinh kín múc sự nhiệt tình và sức mạnh để loan báo Tin mừng cách hiệu quả. Vì “lòng bừng cháy, chân bước nhanh” (x. Lc 24,13-35).[4]

Ơn gọi linh mục tự bản chất là loan báo Tin mừng, việc đào tạo trong chủng viện hướng các linh mục thi hành bổn phận đầu tiên và cũng là căn tính linh mục: được sai đi để loan báo Tin mừng. 

Trong chủng viện, mục tiêu đào tạo là chuẩn bị các chủng sinh trở thành những linh mục chăm sóc Dân Chúa trong giáo phận, có tâm hồn truyền giáo, sẵn sàng rao giảng Tin mừng: đào tạo chủng sinh là “đào tạo người môn đệ truyền giáo”. Tinh thần truyền giáo phải được vun trồng và xem như một tiêu chuẩn phân định thực sự, vì truyền giáo là mục đích và viễn cảnh của việc đào tạo linh mục,

Giáo dục và đào tạo loan báo Tin mừng trong chủng viện đóng vai trò then chốt trong việc hình thành những linh mục có khả năng phục vụ cộng đồng, truyền đạt Tin mừng và mở rộng sứ vụ của Giáo hội. Đó là quá trình liên tục và toàn diện, nhằm chuẩn bị các linh mục không chỉ có kiến thức vững chắc mà còn có trái tim nhiệt huyết, sẵn sàng trở thành những chứng nhân trung thành của Tin mừng trong mọi hoàn cảnh.

Dòng tu và chủng viện, nơi đào tạo tác viên sẽ dấn thân trọn vẹn cho sứ mạng của Giáo hội trong đó có việc loan báo Tin mừng, dù có những điểm chung như:

- Nhấn mạnh mối tương quan cá vị sâu sắc với Đức Kitô là nền tảng của mọi hoạt động truyền giáo,

- Đào tạo toàn diện các chiều kích: nhân bản, thiêng liêng, tri thức và mục vụ,

- Hướng tới mục tiêu trang bị cho người được đào tạo khả năng làm chứng bằng đời sống và rao giảng Tin mừng

nhưng vì mỗi nơi lại có nét đặc thù trong đào tạo truyền giáo cho từng ơn gọi, nên cũng có những điểm khác biệt:

- Đào tạo trong dòng tu gắn với đặc sủng và sứ vụ riêng của mỗi Dòng, trong khi đào tạo trong chủng viện hướng tới chức vụ linh mục thừa tác phục vụ trong giáo phận (dù vẫn có tinh thần truyền giáo phổ quát).

- Đào tạo và đời sống cộng đoàn trong dòng tu có thể đa dạng hơn, tùy thuộc vào hiến pháp của mỗi Dòng. Trong khi đó, chương trình chủng viện thường tuân theo Ratio Fundamentalis của Giáo hội hoàn vũ và Ratio Nationalis của Hội đồng Giám mục địa phương.

- Tu sĩ khấn ba lời khuyên Phúc Âm sống đời thánh hiến, dấn thân vào nhiều loại hình tông đồ tùy theo sứ vụ mỗi hội dòng. Linh mục được đào tạo trong chủng viện, lãnh thừa tác vụ linh mục để phục vụ Dân Chúa trong một giáo phận cụ thể, chủ yếu qua việc cử hành các bí tích và rao giảng Lời Chúa.

Việc đào tạo loan báo Tin mừng trong Dòng tu và Chủng viện là một phần đào tạo quan trọng trong tổng thể đào tạo toàn diện linh mục tu sĩ. Việc đào tạo này đòi hỏi sự dấn thân của các nhà đào tạo trách nhiệm và sự đáp trả của người được thụ huấn, để trở nên các linh mục tu sĩ năng lực và nhiệt huyết theo tinh thần “người môn đệ truyền giáo” trong sứ mạng loan báo Tin mừng trong thế giới hôm nay.

Kết luận

Công cuộc đào tạo linh mục, tu sĩ và giáo dân trở thành người loan báo Tin mừng - truyền rao Tin mừng của Chúa là yếu tố then chốt trong việc hình thành các thành phần, các thế hệ có đức tin vững vàng và nhiệt huyết trong sứ mạng truyền rao Tin mừng như các giáo huấn của Giáo hội, từ Sắc lệnh Ad Gentes đến Tông huấn Evangelii Gaudium làm rõ vai trò của Dân Chúa trong việc truyền rao Tin mừng và cung cấp những chỉ dẫn về cách thức đào tạo.

Giáo dục và đào tạo truyền rao Tin mừng - loan báo Tin mừng không chỉ là một phần phát triển và mở rộng Nước Thiên Chúa mà còn là nền tảng để mọi thành phần Dân Chúa có thể trở thành những chứng nhân đích thực của Đức Kitô. Mỗi tín hữu, dù là linh mục, tu sĩ hay giáo dân, đều có một vai trò quan trọng trong việc loan báo Tin mừng. Tuy nhiên, mỗi nhóm có những nhu cầu và phương thức đào tạo riêng biệt để chuẩn bị cho sứ mạng này.

Cuối cùng, thông qua việc tham gia vào các hoạt động cộng đồng và sứ vụ truyền rao Tin mừng - loan báo Tin mừng, mỗi người trong Dân Chúa sẽ không chỉ phát triển đức tin cá nhân mà còn góp phần làm cho Giáo hội trở thành một cộng đồng sống động và sôi nổi, lan tỏa niềm vui và hy vọng của Tin mừng tới tất cả mọi người đang hành trình hy vọng trong Năm Thánh Hy vọng 2025 của Hội Thánh hoàn vũ với ý thức chung Hội Thánh tại Việt Nam, như Thư mục vụ của các Đức Giám mục gửi cộng đồng Dân Chúa: “Cùng Nhau Loan Báo Tin mừng”.

Trích Bản tin Hiệp Thông / HĐGMVN, Số 149 (tháng 9 & 10 năm 2025)

Thư mục và viết tắt

1. Công đồng Vaticanô II, Hiến chế về Giáo hội – Ánh sáng muôn dân (Lumen Gentium [LG]), 1965.

2. Công đồng Vaticanô II, Hiến chế Vui mừng và Hy vọng (Gaudium et Spes [GS]), 1965.

3. Công đồng Vaticanô II, Hiến chế tín lý về Mạc khải (Dei Verbum [DV]), 1965.

4. Công đồng Vaticanô II, Sắc lệnh Loan báo Tin mừng (Ad Gentes [AG]), 1965.

5. Công đồng Vaticanô II, Sắc lệnh về Việc Thích nghi Canh tân Đời sống Tu Sĩ (Perfectae Caritatis [PC]), 1965.

6. Công đồng Vaticanô II, Sắc lệnh về thừa tác vụ và đời sống linh mục (Presbyterorum Ordinis [PO]), 1965.

7. Công đồng Vaticanô II, Hiến chế về Phụng vụ Thánh (Sacrosanctum Concilium [SC]), 1965.

8. Công đồng Vaticanô II, Sắc lệnh về các Phương tiện Truyền thông Xã hội (Inter Mirifica [IM]), 1965.

9. Công đồng Vaticanô II, Sứ điệp gửi Người trẻ, AAS 58, 18, 1965.

10. Công đồng Vaticanô II, Tuyên ngôn về Giáo dục Kitô giáo (Gravissimum Educationis [GE]), 1965.

11. Đức thánh cha Phaolô VI, Tông huấn Loan báo Tin mừng (Evangelii Nuntiandi [EN]), 1975.

12. Đức thánh cha Gioan Phaolô II, Tông huấn về Gia đình (Familiaris Consortio [FC]), 1981

13. Đức thánh cha Gioan Phaolô II, Tông huấn Các Kitô hữu giáo dân (Christifideles Laici [CL]),1988.

14. Đức thánh cha Gioan Phaolô II, Tông huấn Đời sống thánh hiến (Vita Consecrata [VC]), 1996.

15. Đức thánh cha Gioan Phaolô II, Thông điệp Sứ Vụ Đấng Cứu Thế (Redemptoris Missio [RM]), 1990.

16. Đức thánh cha Gioan Phaolô II, Tông huấn Giáo hội Tại Á Châu (Ecclesia in Asia [EA]), 1999.

17. Đức thánh cha Bênêđictô XVI, Thông điệp Thiên Chúa là Tình yêu (Deus Caritas Est [DC]), 2005.

18. Đức thánh cha Phanxicô, Tông huấn Niềm Vui Tin mừng (Evangelii Gaudium [EG]), 2013.

19. Đức thánh cha Phanxicô, Tông huấn Đức Kitô Sống (Christus Vivit [CV]), 2019.

20. Đức thánh cha Phanxicô, Thông điệp Tình Huynh Đệ Và Tình Bằng Hữu Xã Hội, (Fratelli Tutti [FT]), 2021.

21. Đức thánh cha Bênêđictô XVI, Tông huấn Lời Chúa (Verbum Domini [VD]), 2010.

22. Giáo lý Hội thánh Công giáo (GLCG).

23. Thư gửi các Nghệ sĩ của Đức giáo hoàng Gioan Phaolô II (1999)

24. Tài liệu Đúc kết của Thượng Hội đồng Giám mục Thế giới về Giới trẻ, 2018.

25. Đức thánh cha Bênêđictô XV, Thông điệp Maximum Illud [MI], 1919.

26. Văn kiện Những yếu tố cốt yếu của đời tu (Essential Elements of Religious Life [EE]), 1983.

27. Bộ Giáo sĩ, Đào tạo linh mục (Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis [RF]), 2016

28. Bộ Các Dòng tu, Văn kiện “Những chỉ dẫn về việc huấn luyện trong các Dòng tu” (Potissimum Institutioni [PI]), 1990.

29. Hội đồng Giáo hoàng về Mục vụ Di dân và Những người Du mục, Huấn thị Tình yêu Đức Kitô Dành cho Di dân (Erga Migrantes Caritas Christi [EM]), 2004.

30. HĐGMVN, Bản Tin Hiệp Thông, số 142 (Tháng 7 & 8 năm 2024).

31. Thư Chung HĐGMVN năm 2019.

32. Thư Chung HĐGMVN năm 2020.

33. Gm. Phêrô Nguyễn Văn Viên, “Giới Trẻ Tham Gia Đời Sống Giáo hội.” (09/11/2024) Bản Tin Hiệp Thông, Số 142 (Tháng 7 & 8 năm 2024) https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/gioi-tre-tham-gia-doi-song-giao-hoi.

34. Stephen Bevans & Roger Schroeder, Trung Thành và Thích Nghi: Một Thần Học loan báo Tin mừng Cho Hôm Nay (2005).

35. Felipe Gomez, Loan báo Tin mừng Học học (2006).

36. Nguyễn Văn Chữ, Nhập môn Thần học Loan báo Tin mừng (2008).

37. Lê Công Đức, Dẫn vào Sứ mạng học (2016).

38. Đinh Ngọc Lâm, Sứ vụ học (2013).

39. Donald Senior, Thần học Loan báo Tin mừng theo Tân Ước

40. Nguyễn Hồng, Lịch sử Loan báo Tin mừng ở Việt Nam (Tập 1,2).

41. David Bosch, Động năng Sứ vụ Kitô giáo: Lịch sử và Tương lai của các Mô hình Loan báo Tin mừng

42. Tạp chí TTHVĐM, “Thần học Loan báo Tin mừng”, số 86 (11.2019).

43. Ban Từ Vựng UBGLĐT của HĐGMVN, Từ điển Công giáo, NXB Tôn Giáo, năm 2019,

44. John A. Hardon, SJ., Từ điển Công giáo Phổ thông, NXB Phương Đông, Dịch giả Lm Đặng Xuân Thành, 2008

45. Cẩm Nang HVCGVN, niên khóa 2024-2025.