"Lòng tham và khát vọng thống trị"

LÒNG THAM VÀ KHÁT VỌNG THỐNG TRỊ

Chúa nhật XXVII Thường niên – Ngày 04 tháng 10 năm 2026

Michal Paluch, OP

Is 5,1-7; Tv 80,9.12.13-14.15-16.19-20; Pl 4,6-9; Mt 21,33-43.

Dụ ngôn Những Tá Điền Sát Nhân trong bài Tin mừng của Chúa nhật XXVII Thường niên A là một phúng dụ, mỗi chi tiết trong dụ ngôn đều phản ảnh một thực tại trong thế giới chúng ta. Chủ vườn nho là Thiên Chúa, vườn nho là dân Israel, các đầy tớ là các ngôn sứ, người con trai bị giết bên ngoài tường thành Giêrusalem là Chúa Giêsu, các tá điền là những người Israel đã khép lòng trước lời của các ngôn sứ, và một dân tộc khác sẽ làm cho vườn nho sinh hoa kết trái tượng trưng cho dân ngoại. Dụ ngôn cho thấy một cái nhìn bao quát về lịch sử Israel và vai trò của Chúa Giêsu trong dòng lịch sử đó. Ngài là viên đá góc tường của tòa nhà mới là Giáo hội, nhưng lại bị dân Israel khước từ.

Tuy nhiên, chúng ta sẽ sai lầm nếu chỉ giới hạn ý nghĩa của dụ ngôn này vào mối tương quan giữa Chúa Giêsu với Dân Chúa chọn. Mục đích của câu chuyện phúng dụ giúp chúng ta nhận ra rằng những gì xảy ra trong quá khứ vẫn mang một giá trị phổ quát. Mặc dù câu chuyện chủ yếu nhắm đến mối tương quan giữa dân Israel và Thiên Chúa, nhưng lịch sử này vẫn tiếp diễn dưới vô vàn hình thức khác nhau. Quả thực, bất kỳ cá nhân hay cộng đoàn nào cũng có thể tìm thấy ánh sáng soi dẫn cho mối tương quan giữa mình với Thiên Chúa ngang qua dụ ngôn này.

Có gì bất ổn trong cuộc gặp gỡ giữa dân Israel và Thiên Chúa? Câu chuyện cho thấy rõ ràng: “Đến mùa nho, ông sai đầy tớ đến nhà tá điền để thu phần hoa lợi.”  Các tá điền không muốn giao nộp hoa lợi cho ông chủ mà muốn chiếm đoạt trọn vẹn vườn nho, vốn chỉ giao cho họ canh tác. Thế nhưng, đọc thêm một chút, ta lại thấy: “Bọn làm vườn vừa thấy con trai ông chủ liền bảo nhau: 'Đứa con thừa tự kia rồi, nào anh em! Chúng ta hãy giết nó đi và chiếm lấy gia tài của nó'.” Như vậy, dường như lòng tham không phải là động cơ duy nhất của những tá điền. Việc ra tay sát hại người con trai, theo Tin mừng Máccô (12,6), đứa con yêu dấu của chủ nhà, chẳng hề giải quyết được ý đồ chiếm đoạt vườn nho; suy cho cùng, người chủ vẫn còn sống. Vì thế, việc giết hại người thừa kế còn bộc lộ sự oán thù: thôi thúc trả thù kẻ có nhiều hơn mình. Ham muốn sở hữu cuối cùng chỉ là cái cớ để che đậy một động cơ đen tối và nham hiểm hơn nhiều.

Nếu xét lại tội lỗi của chính chúng ta, dưới ánh sáng của dụ ngôn này, có hai động cơ chính yếu khiến con người khước từ Thiên Chúa.

Thứ nhất là lòng tham: khát khao chiếm đoạt những gì không thuộc về mình. Những tội do yếu đuối là minh chứng sống động cho thái độ này: chúng ta chạy theo những thụ tạo có vẻ tốt đẹp để rồi cuối cùng lại làm lu mờ Đấng Tạo Hóa. Làm như thế, chúng ta lãng quên Đấng là Nguồn cội tối hậu của mọi sự. Hậu quả là chúng ta đặt thụ tạo - tách rời khỏi Đấng Tạo Hóa - thế chỗ Thiên Chúa. Đó là lý do tại sao một số nhà thần học, theo đường hướng của Thánh Augustinô, định nghĩa tội lỗi là sự quay lưng lại với Thiên Chúa và hướng chiều về thụ tạo cách lệch lạc (aversio a Deo, conversio ad creaturam). Các Giáo phụ Đông phương, theo đường hướng của Thánh Irênê, coi tội lỗi là biểu hiện của sự non nớt, thiếu trưởng thành và thiếu kiên nhẫn trầm trọng. Rõ ràng Thiên Chúa muốn trao cho con người toàn bộ tạo thành, thậm chí ban cả chính Con Một Ngài. Nhưng Thiên Chúa chỉ muốn trao ban khi chắc chắn rằng những ân ban của Ngài sẽ không hủy hoại chúng ta. Chỉ có đứa trẻ chưa trưởng thành mới không hiểu được điều này.

Yếu tố thứ hai khi phân tích việc con người khước từ Thiên Chúa cũng được làm nổi bật trong bài Tin mừng này. Đáng buồn thay, yếu tố này lại độc hại và nguy hiểm hơn rất nhiều. Định nghĩa tội lỗi như là việc hướng chiều cách lệch lạc vào thụ tạo vẫn chưa thể lột tả hết trọn vẹn vấn đề. Đó không phải là tội do yếu đuối, mà là tội do kiêu ngạo. Yếu tố thứ hai này chính là khát khao thống trị, sau đó được bộc lộ ra bằng sự oán thù. Thái độ này có thể được tóm gọn qua câu hỏi: "Tại sao lại là người đó mà không phải là tôi?" Nghe có vẻ phi lý, nhưng con người vẫn thường cố gắng thiết lập tương quan với Thiên Chúa theo chính cách thức này: chúng ta có thể coi Thiên Chúa như một đối thủ cản trở tự do và tình yêu của mình, chứ không phải là nguồn mạch của những điều đó. Đừng nghĩ rằng đây chỉ là một khả năng lý thuyết. Nhiều trào lưu tư tưởng trong suốt hai thế kỷ qua đã phản ánh chính thái độ này đối với Thiên Chúa.

Dụ ngôn này cho thấy lòng tham cùng với khát vọng thống trị là hai cội rễ làm nên tội lỗi nơi con người. Hãy để ý xem con rắn xảo quyệt trong vườn Địa đàng, như là hình ảnh của Satan, đã thao túng cả hai điều này (nhấn mạnh vào sự thống trị) như thế nào khi nó thì thầm với người phụ nữ: "Các ngươi sẽ nên như Thiên Chúa" (x. St 3,5). Cơn cám dỗ nhắm đến ông bà nguyên tổ đã được dàn dựng tinh vi: Thiên Chúa thực sự muốn ban cho con người Sự sống viên mãn của Ngài, để chúng ta được thông phần bản tính thần linh của Ngài, hay để “thần hóa” chúng ta như cách gọi của các nhà thần học Đông phương, hay để biến chúng ta thành những người “đồng thừa kế”  như Thánh Phaolô đã viết. Do đó, Satan đã lợi dụng chính chân lý này. Tuy nhiên, vấn đề của chúng ta là từ chối Thiên Chúa thực hiện điều đó theo kế hoạch và thời gian Ngài đã ấn định.

Vậy đâu là phương thuốc cho chúng ta trong vấn đề này? Dưới ánh sáng của Tân ước, phương thuốc đó chính là Đức Giêsu Kitô, Người “vốn dĩ là Thiên Chúa, mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với Thiên Chúa, nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang, mặc lấy thân nô lệ” (x. Pl 2,6-7). Sự tự hủy mình ra không của Con Thiên Chúa nhằm biểu lộ quyền năng tối thượng của Thiên Chúa trên mọi thụ tạo, cùng với việc Ngài mang lấy thân phận người tôi tớ và rửa chân cho các môn đệ đã mở ra cho chúng ta con đường dẫn đến một thế giới mới, nơi không còn lòng tham và sự thống trị. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên và thậm chí gây bất ngờ hơn cả là: theo kế hoạch nhiệm mầu của Thiên Chúa, lịch sử của tội lỗi lớn lao và nhục nhã nhất, tức việc khước từ Con Thiên Chúa, lại trở thành điểm khởi đầu và là viên đá góc tường cho mọi hành trình trở về với Ngài.

Chúng ta hãy cầu nguyện để luôn có đủ can đảm đứng về phía người chủ vườn nho và con của ông, thay vì đứng về phía những tá điền đã chiếm đoạt vườn nho ấy.

Bài đọc: thanhlinh.net

Nhóm Sao Biển chuyển ngữ từ Hprweb.com